5 июнь - Бутунжаҳон атроф-муҳит куни

Инсониятни табиатдан айро ҳолда тасаввур этиш қийин. Табиатнинг ҳолати инсон ҳаёти, саломатлиги ва келажагига бевосита таъсир қилади. Аммо саноат ривожи, аҳоли ўсиши ва ресурслардан ҳаддан ташқари кўп фойдаланиш глобал экологик муаммоларни келтириб чиқарди. Ана шу шароитда инсониятни табиатга бўлган муносабатини қайта кўриб чиқишга чақириш мақсадида ҳар йили 5 июнь санаси Бутунжаҳон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш куни сифатида дунё миқёсида кенг нишонланади.

 Ушбу экологик байрам БМТ Бош Ассамблеясининг 1972 йил 15 декабрда ўтказилган 27-сессиясида таъсис этилган бўлиб, бугунги кунда 100 дан ортиқ мамлакатда нишонланади. Анжуманда шунингдек, янги ташкилий тузилма —Атроф-муҳит муҳофазаси бўйича БМТ Дастури — ЮНEПга асос солинган. Шундан бери ЮНEП раҳбарлигида ҳар йили бутун жаҳонда атроф-муҳит куни нишонланади. Байрамнинг асосий мақсади — инсоният эътиборини табиат, уни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва экологик барқарорлик масалаларига қаратишдир. Бу кун нафақат экологлар, балки ҳар бир фуқаронинг табиатга бўлган муносабатини қайта кўриб чиқиш, уни муҳофаза қилишда шахсий масъулиятини англашга даъват этувчи сана сифатида аҳамият касб этади.

Нега айнан 5 июнь? Бу сана тасодифий эмас. Айнан шу куни Швециянинг Стокголм шаҳрида БМТнинг Атроф-муҳит масалаларига бағишланган халқаро конференцияси ўз ишини бошлаган эди. Бу экологик сана барча инсонларни табиат муҳофазасига, табиий ресурслардан оқилона фойдаланишга, жамоатчилик онгида экологик маданиятни шакллантиришга хизмат қилиши лозим. Аслида, бу кун инсонни нафақат ўйлашга, балки амалий ҳаракатларга чорлайди.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда ҳам атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, экологик барқарорликни таъминлаш, соф табиатни келажак авлодларга безавол етказиш мақсадида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.

2021 йилдан бошлаб амалга оширилаётган “Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси экологик соғлом муҳитни шакллантиришда муҳим ўрин тутмоқда. Унга кўра, ҳар йили 200 миллиондан ортиқ дарахт ва бута кўчатлари экилади. Бу нафақат ҳаво сифатини яхшилаш, балки иқлим ўзгаришига қарши курашишда ҳам самарали чора ҳисобланади. Энг муҳими, бу лойиҳа одамларда табиатга эътибор, ҳурмат ва масъулият туйғусини кучайтиради.

Ўзбекистон учун энг оғриқли экомуаммолардан бири — Орол денгизи фожиасидир. Давлар раҳбари бошчилигида ушбу муаммони ҳал этиш мақсадида қуриб қолган Орол тубида ўрмонзорлар яратиш, тупроқ эрозиясининг олдини олиш бўйича тизимли ишлар олиб борилмоқда. Оролбўйи минтақасида ўрмонзорларни 2,3 миллион гектарга етказиш мўлжалланган. Бу эса нафақат табиатни тиклаш, балки Оролбўйи аҳолисининг ҳаёт сифати ва экологик хавфсизлигини оширишга хизмат қилади.

Экологик барқарорликка эришиш учун қонунчилик асосларини такомиллаштириш зарур. Шу мақсадда “Экологик назорат тўғрисида”ги Қонун қабул қилинди. Унда назоратнинг шакллари, услублари, давлат ва жамоатчиликнинг роли аниқ белгилаб берилган. Бу, ўз навбатида, атроф-муҳитга таъсир қилувчи фаолиятни самарали бошқариш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга ёрдам беради.

Ўзбекистон қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратаётган давлатлардан бирига айланмоқда. 2025 йилда мамлакатда 3,5 ГВт қувватдаги яшил энергия манбалари ва 1,8 ГВт энергия сақлаш тизимларини ишга тушириш режалаштирилган. Бу нафақат табиатни муҳофаза қилиш, балки энергетика тизимини замонавийлаштириш, янги иш ўринлари яратиш ва иқтисодий ўсишга хизмат қилувчи муҳим омилдир.

Атроф-муҳитни асрашда жамоатчилик онгини юксалтириш, айниқса ёш авлодни тарбиялаш жуда муҳим. Шу боисдан, мамлакатда экологик таълим ва маданиятни ривожлантириш бўйича янги концепция қабул қилинди. Бу концепция асосида миллионлаб болалар ва ўқувчилар экологик билим ва тарбия олишмоқда. Уларнинг табиатга меҳр ва ҳурмат билан қараши келажакда соғлом жамият ва соф муҳитни таъминлашнинг муҳим кафолатидир.

Бутунжаҳон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш куни байрам сифатида нишонланиши билан бир қаторда инсонни табиатга нисбатан бўлган муносабатини қайта кўриб чиқишга ҳам ундайди. Табиат — бизга берилган энг буюк неъмат. Унга эътиборсизлик келажак авлодларнинг ҳаётига таҳдид солади. Юртимизда амалга оширилаётган кенг кўламли лойиҳалар ва ташаббуслар инсон ва табиат ўртасидаги мувозанатни сақлаш, соф муҳитни асраш ҳамда барқарор тараққиёт сари интилишда муҳим аҳамият касб этади. Табиат — бизнинг умумий уйимиз. Уни асраш — умуминсоний бурч!

Шоҳзод Қурбонбоев тайёрлади.