5-iyun - Butunjahon atrof-muhit kuni

Insoniyatni tabiatdan ayro holda tasavvur etish qiyin. Tabiatning holati inson hayoti, salomatligi va kelajagiga bevosita taʼsir qiladi. Ammo sanoat rivoji, aholi oʻsishi va resurslardan haddan tashqari koʻp foydalanish global ekologik muammolarni keltirib chiqardi. Ana shu sharoitda insoniyatni tabiatga boʻlgan munosabatini qayta koʻrib chiqishga chaqirish maqsadida har yili 5-iyun sanasi Butunjahon atrof-muhitni muhofaza qilish kuni sifatida dunyo miqyosida keng nishonlanadi.

 Ushbu ekologik bayram BMT Bosh Assambleyasining 1972-yil 15-dekabrda oʻtkazilgan 27-sessiyasida taʼsis etilgan boʻlib, bugungi kunda 100 dan ortiq mamlakatda nishonlanadi. Anjumanda shuningdek, yangi tashkiliy tuzilma —Atrof-muhit muhofazasi boʻyicha BMT Dasturi — YuNEPga asos solingan. Shundan beri YuNEP rahbarligida har yili butun jahonda atrof-muhit kuni nishonlanadi. Bayramning asosiy maqsadi — insoniyat eʼtiborini tabiat, uni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik barqarorlik masalalariga qaratishdir. Bu kun nafaqat ekologlar, balki har bir fuqaroning tabiatga boʻlgan munosabatini qayta koʻrib chiqish, uni muhofaza qilishda shaxsiy masʼuliyatini anglashga daʼvat etuvchi sana sifatida ahamiyat kasb etadi.

Nega aynan 5-iyun? Bu sana tasodifiy emas. Aynan shu kuni Shvetsiyaning Stokgolm shahrida BMTning Atrof-muhit masalalariga bagʻishlangan xalqaro konferentsiyasi oʻz ishini boshlagan edi. Bu ekologik sana barcha insonlarni tabiat muhofazasiga, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishga, jamoatchilik ongida ekologik madaniyatni shakllantirishga xizmat qilishi lozim. Aslida, bu kun insonni nafaqat oʻylashga, balki amaliy harakatlarga chorlaydi.

Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda ham atrof-muhitni muhofaza qilish, ekologik barqarorlikni taʼminlash, sof tabiatni kelajak avlodlarga bezavol yetkazish maqsadida keng koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda.

2021-yildan boshlab amalga oshirilayotgan “Yashil makon” umummilliy loyihasi ekologik sogʻlom muhitni shakllantirishda muhim oʻrin tutmoqda. Unga koʻra, har yili 200 milliondan ortiq daraxt va buta koʻchatlari ekiladi. Bu nafaqat havo sifatini yaxshilash, balki iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashishda ham samarali chora hisoblanadi. Eng muhimi, bu loyiha odamlarda tabiatga eʼtibor, hurmat va masʼuliyat tuygʻusini kuchaytiradi.

Oʻzbekiston uchun eng ogʻriqli ekomuammolardan biri — Orol dengizi fojiasidir. Davlar rahbari boshchiligida ushbu muammoni hal etish maqsadida qurib qolgan Orol tubida oʻrmonzorlar yaratish, tuproq eroziyasining oldini olish boʻyicha tizimli ishlar olib borilmoqda. Orolboʻyi mintaqasida oʻrmonzorlarni 2,3 million gektarga yetkazish moʻljallangan. Bu esa nafaqat tabiatni tiklash, balki Orolboʻyi aholisining hayot sifati va ekologik xavfsizligini oshirishga xizmat qiladi.

Ekologik barqarorlikka erishish uchun qonunchilik asoslarini takomillashtirish zarur. Shu maqsadda “Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Qonun qabul qilindi. Unda nazoratning shakllari, uslublari, davlat va jamoatchilikning roli aniq belgilab berilgan. Bu, oʻz navbatida, atrof-muhitga taʼsir qiluvchi faoliyatni samarali boshqarish, huquqbuzarliklarning oldini olishga yordam beradi.

Oʻzbekiston qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratayotgan davlatlardan biriga aylanmoqda. 2025-yilda mamlakatda 3,5 GVt quvvatdagi yashil energiya manbalari va 1,8 GVt energiya saqlash tizimlarini ishga tushirish rejalashtirilgan. Bu nafaqat tabiatni muhofaza qilish, balki energetika tizimini zamonaviylashtirish, yangi ish oʻrinlari yaratish va iqtisodiy oʻsishga xizmat qiluvchi muhim omildir.

Atrof-muhitni asrashda jamoatchilik ongini yuksaltirish, ayniqsa yosh avlodni tarbiyalash juda muhim. Shu boisdan, mamlakatda ekologik taʼlim va madaniyatni rivojlantirish boʻyicha yangi kontseptsiya qabul qilindi. Bu kontseptsiya asosida millionlab bolalar va oʻquvchilar ekologik bilim va tarbiya olishmoqda. Ularning tabiatga mehr va hurmat bilan qarashi kelajakda sogʻlom jamiyat va sof muhitni taʼminlashning muhim kafolatidir.

Butunjahon atrof-muhitni muhofaza qilish kuni bayram sifatida nishonlanishi bilan bir qatorda insonni tabiatga nisbatan boʻlgan munosabatini qayta koʻrib chiqishga ham undaydi. Tabiat — bizga berilgan eng buyuk neʼmat. Unga eʼtiborsizlik kelajak avlodlarning hayotiga tahdid soladi. Yurtimizda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli loyihalar va tashabbuslar inson va tabiat oʻrtasidagi muvozanatni saqlash, sof muhitni asrash hamda barqaror taraqqiyot sari intilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tabiat — bizning umumiy uyimiz. Uni asrash — umuminsoniy burch!

Shohzod Qurbonboyev tayyorladi.