Арна бўйи маҳалласида асаларичилик мактаби шаклланмоқда

Амударё туманида, хусусан, Арна бўйи маҳалласида сўнгги йилларда асаларичилик йўналишида фаолият юритаётган хонадонлар ва тадбиркорлар сони ортиб бормоқда. Бу эса маҳалладаги “еттилик” аъзоларининг саъй-ҳаракатлари билан бевосита боғлиқ. Ҳудудда асаларичилик бўйича тажриба ва билимлар авлоддан-авлодга ўтиши орқали бугунги кунда ўзига хос “асаларичилик мактаби” шаклланмоқда.

Соҳадаги ҳар бир устанинг тажрибаси ва йиллар давомида тўпланган амалий билими маҳаллий анъаналар билан уйғунлашиб, самарали иш услубини вужудга келтирмоқда. Айниқса, асалари оилаларни мавсумий иқлим шароитига мос равишда парвариш қилиш, уларнинг озиқланиш тартибини тўғри ташкил этиш ва уяларни қулай жойлаштириш борасида бой тажриба шаклланган.

Маҳалладаги фаол тадбиркорлардан бири — Мақсуд ака Абдураҳмонов бу соҳанинг сир-асрорларини чуқур ўзлаштирган. У 10 йилдан буён аҳоли дастурхонини сифатли асал билан таъминлаш орқали асаларичиликдан барқарор даромад ҳам топмоқда. Мақсуд ака оила аъзолари билан биргаликда асалари оилалари сонини 80 тадан оширган.

Қаҳрамонимиз асал етиштиришдан ташқари, “Ҳумоюн Суҳроб мебель” МЧЖ раҳбари ҳам ҳисобланади. Ушбу корхона томонидан уй-рўзғор буюмлари, ошхона жиҳозлари, шунингдек, асалари боқиладиган махсус уялар ишлаб чиқарилади.

Асаларичилик бўйича ҳар йили 1–10 декабрь кунлари Тошкент шаҳрида ўтказиладиган анъанавий “Асал ярмаркаси”да Мақсуд ака ўз маҳсулотлари билан иштирок этади. Мазкур ярмарка Марказий Осиё давлатлари ва Россиядан келган тажрибали мутахассисларни бир майдонда жамлаб, ўзаро фикр алмашиш, янги билимларни эгаллаш имконини беради.

Жорий йилда тадбиркор маҳаллий асаларилар билан бир қаторда, Фарғонадан келтирилган “Карпат” ва “Карлинка” турларини синов тариқасида парваришлашни бошлаган. Қаҳрамонимиз ўнлаб ёшларга устозлик қилмоқда.  Бугунги кунда унинг 3 нафар шогирди мустақил фаолият юритади.

Маҳалладаги яна бир фаол тадбиркор – “Фарҳод Қўчқорович асали” деҳқон хўжалиги раҳбари, асаларичилик устаси Фарҳод ака Бекимбетов учун бу соҳа ота касб саналади. Қаҳрамонимиз 20 йилдан буён соҳада мустақил шуғулланиб келмоқда. 2016 йилдан эса деҳқон хўжалиги фаолиятини йўлга қўйган. Бугунги кунда қаҳрамонимиз оила аъзолари ва шогирдлари билан биргаликда 550 та қути асалари оиласини парваришламоқда.

“Фарҳод Қўчқорович асали” деҳқон хўжалигида асалари уялари ҳам ишлаб чиқарилади. Фарҳод аканинг фарзанди Отабек ҳам соҳага жуда қизиқади. Ҳали ёш бўлишига қарамай, Отабек асалари парваришига доир кўплаб амалий билимларни эгаллаган. Бундан ташқари мазкур деҳқон хўжалида асалари парваришида кенг қўлланиладиган дори-дармон маҳсулотлари савдоси ҳам йўлга қўйилган.

Фарҳод ака соҳага ёндашуви билан ажралиб туради. Асалариларнинг асосий қисмини Қораўзак, Тахтакўпир ва Хўжайли туманларида парваришлашни маъқул кўради. Бу ҳудудларда кунжут, беда, янтоқ, юлғун ва халқ тилида “бўян” деб аталувчи қизилмия каби ўсимликлар кенг майдонларни эгаллайди. Мана шундай табиий муҳитда етиштирилган асал нафақат мўл, балки юқори сифати ва шифобахшлиги билан ҳам ажралиб туради.

Қаҳрамонимиз билан суҳбат давомида соҳанинг бир қатор нозик жиҳатлари ҳақида маълумот олдик. Асалариларни ҳар 20 кунда янги ҳудудга кўчириб туриш тавсия этилади. Бу уларнинг озиқланиш эҳтиёжини таъминлаш ва сифатли ҳосил олиш учун муҳим омил ҳисобланади. Агар ҳар кўчиришдаги масофа камида 5 км бўлса, асал ҳосилдорлиги ошади. Асалда инсон саломатлиги учун фойдали бўлган 70 дан ортиқ модда мавжуд. У иммунитетни мустаҳкамлаш, шамоллашни енгиш, ошқозон фаолиятини яхшилаш, терини парваришлашда қўл келади.

Асаларилар томонидан ишлаб чиқариладиган яна бир қимматли маҳсулот — прополисдир. У ёпишқоқ, хушбўй, сарғиш-яшил ёки жигарранг модда бўлиб, табиий антисептик сифатида бактерия ва вирусларга қарши кучли таъсир кўрсатади. Шу боис, тери касалликларида суртиладиган малҳамларга қўшилади.

Таъкидлаш жоизки, агар табиатда фасллар табиий тартибда кечса, йил давомида 5 мартагача асал ҳосили олиш мумкин. Аммо охирги йилларда кузатилаётган иқлим ўзгаришлари, фаслларнинг нотабиий кечиши асаларичилик соҳасида ҳам муайян муаммоларни келтириб чиқармоқда.

Асал таъми, ҳиди ва ранги билан фарқланади. У қайси фаслда, қайси ўсимлик гулидан йиғилганига қараб ҳар хил бўлади. Бизнинг ҳудудда беда, янтоқ, кунгабоқар, ғўза ва бошқа ўсимликлардан асал йиғилади. Айни вақтда асаларилар ғўза гулларидан неъмат тўпламоқда.

Фарҳод Бекимбетов жорий йилда ҳозирга қадар 2 марта асал ҳосилини йиғиб олди. Ҳар бир қутидан ўртача 10 – 15 килограммгача сифатли маҳсулот етиштирилди. Агар ўтган мавсумда 1800 килограмм асал олинган бўлса, жорий мавсумда бу кўрсаткич 2500 килограммга етди.

Асаларилар — табиатнинг сукутдаги меҳнаткашлари. Арна бўйи маҳалласидаги асаларичилик фаолиятида меҳнатнинг барча жиҳатлари — билим, тажриба, янгиликка интилиш ва авлодлар давомийлиги уйғунлашган. Шу боис, бу маҳаллада етиштирилаётган асалнинг таъми ҳам, қадри ҳам бошқача. Чунки унда меҳнат  узвийлиги  бор.

Мухтасар айтганда, асаларичилик — фақат асал етиштириш билан чекланиб қолмайди. Бу соҳа юқори қийматли, шифобахш ва экспортбоп маҳсулотларни қамраб олган улкан иқтисодий салоҳиятга эгадир. Шу жиҳатдан қараганда, Арна бўйи маҳалласини асаларичилик бўйича бой тажриба ва анъаналарга эга маскан, дейиш мумкин. Маҳаллада шаклланиб бораётган “асаларичилик мактаби” эса нафақат маҳаллий аҳолининг барқарор даромад манбаи, балки ёш авлод учун амалий билим ва кўникмаларни мустаҳкамлашга хизмат қилувчи муҳим ўқув майдонига айланмоқда.

Шоҳзод Қурбонбоев.