Arna böyi mahallasida asalariçilik maktabi şakllanmoqda

Amudaryo tumanida, xususan, Arna böyi mahallasida sönggi yillarda asalariçilik yönalişida faoliyat yuritayotgan xonadonlar va tadbirkorlar soni ortib bormoqda. Bu esa mahalladagi “yettilik” aʼzolarining saʼy-harakatlari bilan bevosita boğliq. Hududda asalariçilik böyiça tajriba va bilimlar avloddan-avlodga ötişi orqali bugungi kunda öziga xos “asalariçilik maktabi” şakllanmoqda.

Sohadagi har bir ustaning tajribasi va yillar davomida töplangan amaliy bilimi mahalliy anʼanalar bilan uyğunlaşib, samarali iş uslubini vujudga keltirmoqda. Ayniqsa, asalari oilalarni mavsumiy iqlim şaroitiga mos ravişda parvariş qiliş, ularning oziqlaniş tartibini töğri taşkil etiş va uyalarni qulay joylaştiriş borasida boy tajriba şakllangan.

Mahalladagi faol tadbirkorlardan biri — Maqsud aka Abdurahmonov bu sohaning sir-asrorlarini çuqur özlaştirgan. U 10-yildan buyon aholi dasturxonini sifatli asal bilan taʼminlaş orqali asalariçilikdan barqaror daromad ham topmoqda. Maqsud aka oila aʼzolari bilan birgalikda asalari oilalari sonini 80 tadan oşirgan.

Qahramonimiz asal yetiştirişdan taşqari, “Humoyun Suhrob mebel” MÇJ rahbari ham hisoblanadi. Uşbu korxona tomonidan uy-rözğor buyumlari, oşxona jihozlari, şuningdek, asalari boqiladigan maxsus uyalar işlab çiqariladi.

Asalariçilik böyiça har yili 1–10-dekabr kunlari Toşkent şahrida ötkaziladigan anʼanaviy “Asal yarmarkasi”da Maqsud aka öz mahsulotlari bilan iştirok etadi. Mazkur yarmarka Markaziy Osiyo davlatlari va Rossiyadan kelgan tajribali mutaxassislarni bir maydonda jamlab, özaro fikr almaşiş, yangi bilimlarni egallaş imkonini beradi.

Joriy yilda tadbirkor mahalliy asalarilar bilan bir qatorda, Farğonadan keltirilgan “Karpat” va “Karlinka” turlarini sinov tariqasida parvarişlaşni boşlagan. Qahramonimiz önlab yoşlarga ustozlik qilmoqda.  Bugungi kunda uning 3 nafar şogirdi mustaqil faoliyat yuritadi.

Mahalladagi yana bir faol tadbirkor – “Farhod Qöçqoroviç asali” dehqon xöjaligi rahbari, asalariçilik ustasi Farhod aka Bekimbetov uçun bu soha ota kasb sanaladi. Qahramonimiz 20-yildan buyon sohada mustaqil şuğullanib kelmoqda. 2016-yildan esa dehqon xöjaligi faoliyatini yölga qöygan. Bugungi kunda qahramonimiz oila aʼzolari va şogirdlari bilan birgalikda 550 ta quti asalari oilasini parvarişlamoqda.

“Farhod Qöçqoroviç asali” dehqon xöjaligida asalari uyalari ham işlab çiqariladi. Farhod akaning farzandi Otabek ham sohaga juda qiziqadi. Hali yoş bölişiga qaramay, Otabek asalari parvarişiga doir köplab amaliy bilimlarni egallagan. Bundan taşqari mazkur dehqon xöjalida asalari parvarişida keng qöllaniladigan dori-darmon mahsulotlari savdosi ham yölga qöyilgan.

Farhod aka sohaga yondaşuvi bilan ajralib turadi. Asalarilarning asosiy qismini Qoraözak, Taxtaköpir va Xöjayli tumanlarida parvarişlaşni maʼqul köradi. Bu hududlarda kunjut, beda, yantoq, yulğun va xalq tilida “böyan” deb ataluvçi qizilmiya kabi ösimliklar keng maydonlarni egallaydi. Mana şunday tabiiy muhitda yetiştirilgan asal nafaqat möl, balki yuqori sifati va şifobaxşligi bilan ham ajralib turadi.

Qahramonimiz bilan suhbat davomida sohaning bir qator nozik jihatlari haqida maʼlumot oldik. Asalarilarni har 20 kunda yangi hududga köçirib turiş tavsiya etiladi. Bu ularning oziqlaniş ehtiyojini taʼminlaş va sifatli hosil oliş uçun muhim omil hisoblanadi. Agar har köçirişdagi masofa kamida 5 km bölsa, asal hosildorligi oşadi. Asalda inson salomatligi uçun foydali bölgan 70 dan ortiq modda mavjud. U immunitetni mustahkamlaş, şamollaşni yengiş, oşqozon faoliyatini yaxşilaş, terini parvarişlaşda qöl keladi.

Asalarilar tomonidan işlab çiqariladigan yana bir qimmatli mahsulot — propolisdir. U yopişqoq, xuşböy, sarğiş-yaşil yoki jigarrang modda bölib, tabiiy antiseptik sifatida bakteriya va viruslarga qarşi kuçli taʼsir körsatadi. Şu bois, teri kasalliklarida surtiladigan malhamlarga qöşiladi.

Taʼkidlaş joizki, agar tabiatda fasllar tabiiy tartibda keçsa, yil davomida 5-martagaça asal hosili oliş mumkin. Ammo oxirgi yillarda kuzatilayotgan iqlim özgarişlari, fasllarning notabiiy keçişi asalariçilik sohasida ham muayyan muammolarni keltirib çiqarmoqda.

Asal taʼmi, hidi va rangi bilan farqlanadi. U qaysi faslda, qaysi ösimlik gulidan yiğilganiga qarab har xil böladi. Bizning hududda beda, yantoq, kungaboqar, ğöza va boşqa ösimliklardan asal yiğiladi. Ayni vaqtda asalarilar ğöza gullaridan neʼmat töplamoqda.

Farhod Bekimbetov joriy yilda hozirga qadar 2-marta asal hosilini yiğib oldi. Har bir qutidan örtaça 10 – 15 kilogrammgaça sifatli mahsulot yetiştirildi. Agar ötgan mavsumda 1800 kilogramm asal olingan bölsa, joriy mavsumda bu körsatkiç 2500 kilogrammga yetdi.

Asalarilar — tabiatning sukutdagi mehnatkaşlari. Arna böyi mahallasidagi asalariçilik faoliyatida mehnatning barça jihatlari — bilim, tajriba, yangilikka intiliş va avlodlar davomiyligi uyğunlaşgan. Şu bois, bu mahallada yetiştirilayotgan asalning taʼmi ham, qadri ham boşqaça. Çunki unda mehnat  uzviyligi  bor.

Muxtasar aytganda, asalariçilik — faqat asal yetiştiriş bilan çeklanib qolmaydi. Bu soha yuqori qiymatli, şifobaxş va eksportbop mahsulotlarni qamrab olgan ulkan iqtisodiy salohiyatga egadir. Şu jihatdan qaraganda, Arna böyi mahallasini asalariçilik böyiça boy tajriba va anʼanalarga ega maskan, deyiş mumkin. Mahallada şakllanib borayotgan “asalariçilik maktabi” esa nafaqat mahalliy aholining barqaror daromad manbai, balki yoş avlod uçun amaliy bilim va könikmalarni mustahkamlaşga xizmat qiluvçi muhim öquv maydoniga aylanmoqda.

Şohzod Qurbonboyev.