Ноқонуний миграция: рақамлар, хавфлар ва ечимлар

Бугунги кунда ноқонуний миграция глобал миқёсда жиддий муаммога айланган. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти маълумотларига кўра, ҳозирда дунёда 280 миллиондан ортиқ мигрант мавжуд бўлиб, уларнинг тахминан 10–15 фоизи ноқонуний миграция ҳолатига тўғри келади. Бу миллионлаб инсонлар ҳуқуқий ҳимоясиз ва хавфли шароитларда яшаётганини англатади.

Ноқонуний миграция — шахсларнинг бошқа давлат ҳудудига рухсатсиз кириши, виза ёки яшаш ҳужжатларининг амал қилиш муддати тугаганидан кейин қолиб кетиши ёхуд ноқонуний меҳнат билан шуғулланишидир. Халқаро Меҳнат Ташкилоти (ХМТ) ҳисоб-китобларига кўра, ноқонуний мигрантларнинг 60 фоиздан ортиғи норасмий меҳнат бозорида ишлайди.

Статистик таҳлиллар шуни кўрсатадики:

- мигрантларнинг 70 фоизи иқтисодий сабаблар — ишсизлик ва паст даромад туфайли хорижга йўл олади;

- 30 фоизга яқин ҳолатларда мигрантлар ноқонуний воситачилар томонидан алданган бўлади;

- уруш ва сиёсий беқарорлик ҳукм сурган ҳудудларда ноқонуний миграция даражаси 2–3 баравар юқори.

Кўплаб фуқаролар қонуний меҳнат миграцияси тартиб-қоидаларини билмагани сабабли хавфли йўлларни танламоқда.

Оқибатлар: рақамлар нимани кўрсатмоқда?

- ХМТ (Халқаро Меҳнат Ташкилоти) маълумотларига кўра, 25 миллиондан ортиқ инсон мажбурий меҳнат қурбони бўлиб, уларнинг катта қисми ноқонуний мигрантлардир;

- ноқонуний меҳнат сабаб давлатлар ҳар йили ўнлаб миллиард доллар миқдорида солиқ тушумидан маҳрум бўлади;

- айрим давлатларда ноқонуний мигрантлар иштирокидаги меҳнат бозори умумий норасмий иқтисодиётнинг 20–30 фоизини ташкил этади.

Буларнинг барчаси ижтимоий тенгсизлик, жиноятчилик ва жамоат хавфсизлигига таҳдидни кучайтиради.

Қарши кураш ва профилактика

Сўнгги йилларда кўплаб давлатлар ноқонуний миграцияга қарши чораларни кучайтирмоқда. Статистик маълумотларга кўра, қонуний миграция бўйича ахборот кампаниялари олиб борилган ҳудудларда ноқонуний миграция ҳолатлари 15–20 фоизга камайган. Чегара назоратини кучайтириш, миграция қонунчилигини соддалаштириш ва аҳолининг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш энг самарали чоралар сифатида эътироф этилмоқда.

Ечим нимада?

Мутахассислар фикрича, муаммони фақат жазолаш орқали ҳал қилиб бўлмайди. Иш ўринлари яратиш, ёшларни касб-ҳунарга йўналтириш, қонуний меҳнат миграцияси механизмларини кенгайтириш ва халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш орқали ноқонуний миграция оқимини сезиларли даражада камайтириш мумкин.

Статистик рақамлар шуни кўрсатадики, ноқонуний миграция — бу алоҳида шахс эмас, балки бутун жамият учун хавф туғдирувчи муаммодир. Ҳар бир фуқаро қонуний йўлларни танлаши, давлат ва жамоатчилик эса миграция соҳасида тизимли ва узоқ муддатли чораларни амалга ошириши бугунги куннинг долзарб вазифасидир.