Noqonuniy migratsiya: raqamlar, xavflar va yeçimlar

Bugungi kunda noqonuniy migratsiya global miqyosda jiddiy muammoga aylangan. Birlaşgan Millatlar Taşkiloti maʼlumotlariga köra, hozirda dunyoda 280 milliondan ortiq migrant mavjud bölib, ularning taxminan 10–15 foizi noqonuniy migratsiya holatiga töğri keladi. Bu millionlab insonlar huquqiy himoyasiz va xavfli şaroitlarda yaşayotganini anglatadi.

Noqonuniy migratsiya — şaxslarning boşqa davlat hududiga ruxsatsiz kirişi, viza yoki yaşaş hujjatlarining amal qiliş muddati tugaganidan keyin qolib ketişi yoxud noqonuniy mehnat bilan şuğullanişidir. Xalqaro Mehnat Taşkiloti (XMT) hisob-kitoblariga köra, noqonuniy migrantlarning 60 foizdan ortiği norasmiy mehnat bozorida işlaydi.

Statistik tahlillar şuni körsatadiki:

- migrantlarning 70 foizi iqtisodiy sabablar — işsizlik va past daromad tufayli xorijga yöl oladi;

- 30 foizga yaqin holatlarda migrantlar noqonuniy vositaçilar tomonidan aldangan böladi;

- uruş va siyosiy beqarorlik hukm surgan hududlarda noqonuniy migratsiya darajasi 2–3 baravar yuqori.

Köplab fuqarolar qonuniy mehnat migratsiyasi tartib-qoidalarini bilmagani sababli xavfli yöllarni tanlamoqda.

Oqibatlar: raqamlar nimani körsatmoqda?

- XMT (Xalqaro Mehnat Taşkiloti) maʼlumotlariga köra, 25 milliondan ortiq inson majburiy mehnat qurboni bölib, ularning katta qismi noqonuniy migrantlardir;

- noqonuniy mehnat sabab davlatlar har yili önlab milliard dollar miqdorida soliq tuşumidan mahrum böladi;

- ayrim davlatlarda noqonuniy migrantlar iştirokidagi mehnat bozori umumiy norasmiy iqtisodiyotning 20–30 foizini taşkil etadi.

Bularning barçasi ijtimoiy tengsizlik, jinoyatçilik va jamoat xavfsizligiga tahdidni kuçaytiradi.

Qarşi kuraş va profilaktika

Sönggi yillarda köplab davlatlar noqonuniy migratsiyaga qarşi çoralarni kuçaytirmoqda. Statistik maʼlumotlarga köra, qonuniy migratsiya böyiça axborot kampaniyalari olib borilgan hududlarda noqonuniy migratsiya holatlari 15–20 foizga kamaygan. Çegara nazoratini kuçaytiriş, migratsiya qonunçiligini soddalaştiriş va aholining huquqiy savodxonligini oşiriş eng samarali çoralar sifatida eʼtirof etilmoqda.

Yeçim nimada?

Mutaxassislar fikriça, muammoni faqat jazolaş orqali hal qilib bölmaydi. Iş örinlari yaratiş, yoşlarni kasb-hunarga yönaltiriş, qonuniy mehnat migratsiyasi mexanizmlarini kengaytiriş va xalqaro hamkorlikni mustahkamlaş orqali noqonuniy migratsiya oqimini sezilarli darajada kamaytiriş mumkin.

Statistik raqamlar şuni körsatadiki, noqonuniy migratsiya — bu alohida şaxs emas, balki butun jamiyat uçun xavf tuğdiruvçi muammodir. Har bir fuqaro qonuniy yöllarni tanlaşi, davlat va jamoatçilik esa migratsiya sohasida tizimli va uzoq muddatli çoralarni amalga oşirişi bugungi kunning dolzarb vazifasidir.