Noqonuniy migratsiya: raqamlar, xavflar va yechimlar

Bugungi kunda noqonuniy migratsiya global miqyosda jiddiy muammoga aylangan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, hozirda dunyoda 280 milliondan ortiq migrant mavjud boʻlib, ularning taxminan 10–15 foizi noqonuniy migratsiya holatiga toʻgʻri keladi. Bu millionlab insonlar huquqiy himoyasiz va xavfli sharoitlarda yashayotganini anglatadi.

Noqonuniy migratsiya — shaxslarning boshqa davlat hududiga ruxsatsiz kirishi, viza yoki yashash hujjatlarining amal qilish muddati tugaganidan keyin qolib ketishi yoxud noqonuniy mehnat bilan shugʻullanishidir. Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) hisob-kitoblariga koʻra, noqonuniy migrantlarning 60 foizdan ortigʻi norasmiy mehnat bozorida ishlaydi.

Statistik tahlillar shuni koʻrsatadiki:

- migrantlarning 70 foizi iqtisodiy sabablar — ishsizlik va past daromad tufayli xorijga yoʻl oladi;

- 30 foizga yaqin holatlarda migrantlar noqonuniy vositachilar tomonidan aldangan boʻladi;

- urush va siyosiy beqarorlik hukm surgan hududlarda noqonuniy migratsiya darajasi 2–3 baravar yuqori.

Koʻplab fuqarolar qonuniy mehnat migratsiyasi tartib-qoidalarini bilmagani sababli xavfli yoʻllarni tanlamoqda.

Oqibatlar: raqamlar nimani koʻrsatmoqda?

- XMT (Xalqaro Mehnat Tashkiloti) maʼlumotlariga koʻra, 25 milliondan ortiq inson majburiy mehnat qurboni boʻlib, ularning katta qismi noqonuniy migrantlardir;

- noqonuniy mehnat sabab davlatlar har yili oʻnlab milliard dollar miqdorida soliq tushumidan mahrum boʻladi;

- ayrim davlatlarda noqonuniy migrantlar ishtirokidagi mehnat bozori umumiy norasmiy iqtisodiyotning 20–30 foizini tashkil etadi.

Bularning barchasi ijtimoiy tengsizlik, jinoyatchilik va jamoat xavfsizligiga tahdidni kuchaytiradi.

Qarshi kurash va profilaktika

Soʻnggi yillarda koʻplab davlatlar noqonuniy migratsiyaga qarshi choralarni kuchaytirmoqda. Statistik maʼlumotlarga koʻra, qonuniy migratsiya boʻyicha axborot kampaniyalari olib borilgan hududlarda noqonuniy migratsiya holatlari 15–20 foizga kamaygan. Chegara nazoratini kuchaytirish, migratsiya qonunchiligini soddalashtirish va aholining huquqiy savodxonligini oshirish eng samarali choralar sifatida eʼtirof etilmoqda.

Yechim nimada?

Mutaxassislar fikricha, muammoni faqat jazolash orqali hal qilib boʻlmaydi. Ish oʻrinlari yaratish, yoshlarni kasb-hunarga yoʻnaltirish, qonuniy mehnat migratsiyasi mexanizmlarini kengaytirish va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash orqali noqonuniy migratsiya oqimini sezilarli darajada kamaytirish mumkin.

Statistik raqamlar shuni koʻrsatadiki, noqonuniy migratsiya — bu alohida shaxs emas, balki butun jamiyat uchun xavf tugʻdiruvchi muammodir. Har bir fuqaro qonuniy yoʻllarni tanlashi, davlat va jamoatchilik esa migratsiya sohasida tizimli va uzoq muddatli choralarni amalga oshirishi bugungi kunning dolzarb vazifasidir.