КЎР-КЎРОНА ТАҚЛИД – МАЪНАВИЯТСИЗЛИКДИР

Соч эмас бу, шаршара бу, шаршара,

Шаршарангда қўшилишиб оқайин...

Беназир ҳофиз Шерали Жўраев маромига етказиб, дил торларимизни чертиб ижро этган бу қўшиқни тингламаган, тинглаш баробарида тим қора сочлари ўрими белига тушган одобли, ҳаё-иболи, сарвқомат қизлар кўз ўнгида намоён бўлмаган одам бормикан?

Ҳа, узун сочлар қизлар жилвасига жилва, ҳуснига ҳусн қўшади. Хоҳ турмакланган, хоҳ ўрилган бўлсин, узун ва чиройли сочларга ҳавас билан боқамиз, завқимиз келади.

Сочлар... унинг таърифига буюк адибларимиз, замондош шоирларимиз ҳам қанча-қанча ашъорлар битишмаган, ҳофизлар қўшиқ қилиб куйлашмаган.

Буларни эслашимга яқиндагина ўзим шоҳиди бўлганим ва хаёлимдан кетмай қолган бир воқеа сабаб бўлди. Бир йиғинда ўртача катталикдаги хонада ўн-ўн беш нафарча турли ёшдаги аёллар ўтиришарди. Ҳамма гурунг билан овора, ёниқ турган телевизорга ҳеч ким эътибор бераётгани йўқ эди. Менинг ёнгинамда ўтирган 70 ёшлардан  ўтган, бошига оқ ипак рўмол ташлаб олган онахоннинг кўзи телеэкранга тушиб қолди-ю, ҳай, қаранглар, бу аёл ким экан, - деди қизиқиб. Шунда бирови гапираётган аёлнинг исм фамилиясини ўқиди ва нуроний экан, деб қўшиб қўйди.

Қизиққан онахон унинг эркакларникидай калта турмакланган сочига, тор кўйлагига қараб ҳайратлангандай:

- Ё тавба! Авваллари айб иш қилган аёлларни "илоё сочинг кесилсин”, дея қарғашарди. Ҳозир соч кесиш ёшлар-ку ёшлар, нуронийларга ҳам урф бўлиб кетдими? – деди зарда билан.

Хоҳ тим қора, хоҳ малларанг бўлсин, хотин-қизларнинг рангига мутаносиб равишдаги сочлари албатта барча ёшдагиларга ҳам ўзига ярашиб туриши ҳаммага равшан. Бироқ ўзга юрт вакилларига ҳавас қилибми, ё хориж кинофильмлари қаҳрамонларига ўхшашга интилиш оқибатидами, сочларни  турли фасонда кесишлар "мода”га айланиб кетди. Ҳатто уларни орқасидан кўрсангиз, эркак ё аёллигини билиш қийин бўлиб қолди.

Олдинлари сочига оқ оралай бошлаган аёллар буни яшириш учун қора рангга бўяб юришарди. Энди кейинги тўрт-беш йиллардан бери аёл-қизлар ҳуснига ҳусн қўшиб турган тим қора сочларини сариқ рангга бўяйдиган одат чиқаришди. Табиатан одамнинг ўз рангига мос сочининг рангини устини сарғиш, тагини қорам-тир тусга бўяшдан нима маъно бор? Шундай қилсам, гўзал бўларман, деган хаёлга борган қиз аввало атрофидаги сочини шу усулда бўяганларга яхшилаб бир назар солса-ку, албатта, фикридан қайтар, сочларининг табиий ранги ўзига ярашиб турганини англар эди. Афсуски, ҳаётда кўрганларига кўр-кўрона тақлид қилиш, эргашиш кучайиб бораяпти.

Бундан икки йилча аввал ҳамкасбларимиз билан Хива шаҳрига саёҳатга бордик. Қадимий обидаларни кўздан кечириб юрсак, олдимиздан оқ кофта, қора костюм-юбка кийган, афтидан ўқувчи бўлса керак, ўн етти-ўн саккиз ёшлар атрофидаги елкасига сумкасини илиб, қўлига аллақандай китоб ушлаб олган қиз ўтиб қолди. Унинг майда қилиб ўрилган сочлари ҳатто костюмининг этагидан ҳам узун эди. Унга ҳавасланиб қараган бир мен эмас эканман, қиз олдимиздан ўтиб ўн қадамча юрган эди. Уч-тўрт нафар хорижлик сайёҳлар қизга ўз тилида нималардир дейишди. Қиз тўхтади. Шунда улардан бири чаққонлик билан олдинга ўтиб суратга олди. Қанийди, шу лаҳзаларни гўзал сочларини кестиришга ё алламбало рангларга ўзгартиришга аҳд қилган қизларнинг ҳаммаси ҳам кўрса, дея ўйладим.

Бу мулоҳазаларим билан мен бировнинг устидан кулиш фикридан жуда йироқман. Демоқчиманки, ҳақиқий гўзаллик – табиийликда ва қалб олами маънан бойлигида. Маънавий қашшоқ одамгина бировга кўр-кўрона эргашади, тақлид қилади. Шундай эмасми?

Ойгул РАЖАБОВА.

(http://uza.uz)