СИЛ ВА НАФАС АЪЗОЛАРИНИНГ СУРУНКАЛИ НОСПЕЦИФИК КАСАЛЛИКЛАРИ

Нафас аъзоларининг сурункали носпецифик касалликлари бўлган беморлар сил билан касалланиш хавфи юқори бўлган шахслар гуруҳини ташкил қилади. Ўпканинг сурункали носпецифик касалликлари, кўпинча умумий иммун реакциялар сусайиши замирида кечади ва ўпкада локал (маҳаллий) иммунитетнинг турли-туман бузилишлари билан кузатилади. Шунга боғлиқ ҳолда сил билан касалланиш хавфи ҳақиқатдан ҳам ортиб бормоқда.

Ўпканинг носпецифик яллиғланишли касалликлари кўпинча узоқ муддат кечувчи сил билан асоратланади, сўнгра эса унинг тузалиши ўпкадаги силдан кейинги қолдиқ ўзгаришлар билан бирга кузатилади.

Сил касаллигида ўпка тўқима ва бронхларида носпецифик жараёнларнинг пайдо бўлиши бронхларнинг фиброзли деформацияси ва дренаж функцияси бузилишига боғлиқ. Носпецифик яллиғланиш тарқоқ ва айниқса фиброзкавакли ҳамда цирротик силнинг доимий морфологик ва клиник компоненти ҳисобланади. Бундай яллиғланиш жараёнининг кучайиб бориши касалликнинг ўлим билан тугаш сабабларидан бири ҳисобланади. Емирилиш ёки кавак бўшлиғини дренажловчи бронхнинг турли даражадаги шикастланиши билан кузатиладиган бронхит деструктив ўпка силига олиб келади. Бронх ёриғи шиллиқ қават инфильтрацияси ёки чандиқли стеноз ҳисобига кўпинча торайган бўлади. Силда кузатиладиган одатдаги сурункали бронх - ўпка носпецифик яллиғланиш касалликлари - сурункали бронхит, бронхоэктазлар, эмфизема, сурункали пневмония ҳисобланади. Фаол сил билан хасталанган беморларда носпецифик яллиғланишнинг қўшилиши, йўталнинг кучайиши, ҳансираш, цианоз (кўкариш) пайдо бўлиши билан намоён бўлиши мумкин. Бунда балғам миқдори кўпаяди, унда турлича патоген микрофлора бўлади. Тана ҳарорати ошади, умумий қон таҳлилда лейкоцитоз, эритроцитлар чўкиш тезлиги ошиши кузатилади. Носпецифик яллиғланиш билан асоратланган фаол сил беморларда специфик кимётерапияни кучайтириш лозим. Носпецифик яллиғланиш жараёнларини чеклаш учун таъсир доираси кенг антибиотикларни тавсия этишда уларнинг силга қарши препаратлар билан ўзаро таъсирини ҳисобга олишга тўғри келади.

Ўпкасида силдан кейинги қолдиқ ўзгаришлар мавжуд беморлар сурункали бронхитда ва айниқса бронхоэктазлар соҳасида яллиғланиш мавжуд бўлганда балғамли йўтал қийин нафас олиш ёки қийин нафас чиқариш билан кечадиган ҳансирашдан шикоят қилишади. Одатда бу клиник белгилар илгари силни ўтказмаган беморларга нисбатан камроқ намоён бўлади. Кўриниб турибдики, бу ҳусусият носпецифик яллиғланишнинг кўп ҳолларда ўпканинг юқори бўлакларда жойлашиши ва балғамнинг дренажланиши ҳамда ажралиши учун яхши шароит бўлиши билан боғлиқ.

Баъзан силдан кейинги ўзгаришлар соҳасида юзага келган ўткир зотилжам яққол заҳарланиш белгилари ва абсцессланишнинг клиник манзараси билан кечади. Бундай ҳолларда балғамда сил микобактериясининг бир марта топилиши ҳар доим ҳам ўпкада сил жараёни қўзғалганидан далолат беравермайди, балки бу нофаол сил ўчоғидаги ўпка тўқимасининг парчаланиши натижаси бўлиши мумкин. Зотилжам ва силнинг қайталаши ёки хуружнинг дифференциал диагнозида шуни ҳисобга олиш керакки, зотилжам нисбатан ўткир ҳансираш ва сезиларли миқдордаги нам хириллашлар билан кечади. Бунда ажралаётган балғам миқдори кўпаяди, йирингли бўлади ва носпецифик патоген микрофлорага эга бўлади, таъсир доираси кенг антибиотиклар тезда ўз таъсирини кўрсатади.

О.ҲАЛИМОВ,

туман тиббиёт бирлашмаси бошлиғи.

Г.АБДУЛЛАЕВА,

фтизиатрия бўлими мудираси.

(Фото - http://www.darakchi.uz)