Порахўрликка қарши курашишда қонунни қўллаш амалиёти
Мамлакатимизда жамиятни янгилаш ва демократлаштириш, ижтимоий-иқтисодий, сиёсий, маданий-маънавий соҳаларни ривожлантириш борасидаги ислоҳотлар жараёни изчил давом этмоқда.
Зиммаларига жамиятда қонун устуворлигини, ижтимоий адолатни таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, жамият ва давлат манфаатларини муҳофаза қилиш юкланган шахсларнинг амалдаги қонунларга қатъий риоя этишлари талаб қилинади. Уларнинг ўз шахсий манфаатларини жамият манфаатларидан устун қўйиши мутлақо муроса қилиб бўлмайдиган ҳолдир.
Муҳтарам Биринчи Президентимиз таъбири билан айтганда: «...Коррупция домига илинган амалдорлар шахсий бойлик орттириш мақсадларини ва уруғаймоқларининг манфаатларини давлат манфаатларидан устун қўяди. Бу эса мамлакатнинг сиёсий ва иқтисодий йўлига ҳамда аҳолининг аксарият қисмига тузатиб бўлмайдиган зарар етказади».
Коррупция билан боғлиқ жиноятлар орасида порахўрлик энг ижтимоий хавфлиси ҳисобланади.
Таъкидлаш жоизки, коррупция ҳозир дунёдаги деярли барча давлатларда тараққиёт йўлига ғов бўлаётган иллатдир. 1997 йилнинг декабрь ойида ўн учта давлат имзолаган «Халқаро операцияларда хорижий давлатлар мансабдор шахсларини ҳақ эвазига оғдириб олишга қарши кураш ҳақида»ги Конвенция бўйича бундай муносабатларда пора олиш, пора бериш ва пора олиш-беришда воситачилик қилиш жиноят эканлиги таъкидлангани ҳам коррупциянинг трансмиллий характеридан дарак беради. 2014 йил 14 майдаги «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қонуни асосида Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 211- (пора бериш) ва 212- (пора олиш-беришда воситачилик қилиш) моддаларига киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар бу тоифадаги жиноятларга қарши курашга қаратилган ишларнинг натижасини оширишга ёрдам беради.
Эндиликда пора бериш ва пора олиш-беришда воситачилик қилиш жиноятлари учун белгиланган жазолар пора олиш жиноятининг жазоси билан тенглаштирилди. Оддий қилиб айтганда, мансабдор шахсга пора берган ёки пора олиш-беришда воситачилик қилган шахс пора олган мансабдор шахс билан тенг жиноий жазога тортилади.
Субъектив томондан пора олиш тўғри қасд билан содир этилади. Ушбу жиноятнинг субъекти 18 ёшга тўлган мансабдор шахс бўлиши мумкин. Амалдаги қонунчиликда «мансабдор шахс» деганда ташкилий бошқарув ёки маъмурий хўжалик ваколатлари берилган шахслар тушунилади.
Порахўрлик тўғрисидаги ишларни кўраётганда судлар ушбу жиноятларнинг содир этилишига кўмаклашувчи сабаб ва шарт-шароитларни аниқлашга ва уларни хусусий ажрим чиқариш йўли билан тегишли ташкилотларнинг раҳбарларидан бартараф қилишни талаб қилишга мажбурдирлар, бу ўринда сан-салорлик, бюрократлик, ошна-оғайнигарчилик, мансабдор шахслар томонидан ўз ҳуқуқларини бошқа шахсларга назоратсиз бериб қўйиш ҳолларига алоҳида эътибор қаратиш лозим.
Бу иллатга қарши курашишда асосий мезонларнинг яна бири – бу жамоатчилик фикрларининг кучи бўлиб ҳисобланади. Шу сабабли, жамиятда бундай иллатнинг ҳар қандай кўринишига қарши кураш муҳитини юзага келтириш зарур. Бу ерда оила, маҳалла, мактаб, меҳнат жамоаси каби тарбия ўчоқларини ва оммавий ахборот воситаларининг кенг имкониятларини ишга солиш мақсадга мувофиқ бўлади.
Иномжон ҚАЛНИЯЗОВ,
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Юристлар малакасини ошириш маркази тингловчиси.
(Фото - http://xushnudbek.uz)
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
