ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ – ОЛИЙ ҚАДРИЯТ

Мустақиллик – Ўзбекистон халқига буюк бунёдкорликлар сари йўл очди. Мустақилликнинг ўтган йигирма беш йили мамлакатимиз  халқлари учун чинакам яратиш, янгиланиш, ижобий ўзгаришлар руҳида кечди. Йигирма беш йил давомида мустақил Ватанимиз, мураккаб  синовлардан муваффақиятли ўтди, миллий давлатчилигимиз барпо этилиб, буюк келажак учун мустаҳкам тамал тошлари қўйилди. Мустабидлик даврида топталган миллий анъана ва қадриятларимиз қайта тикланди. Эришилган ютуқлар, олиб борилаётган изчил ислоҳотлар тараққиётнинг ўзига хос Ўзбек модели номи билан дунё ҳамжамияти томонидан чуқур эътироф  этилмоқда.

Бу – мамлакатимизда инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, манфаатлари ҳимояси устувор аҳамият касб этганидан далолатдир. Чунки  ўз мустақиллигини эълон қилган кунданоқ Ўзбекистон парламентининг биринчи халқаро шартнома сифатида ратификация қилган энг муҳим ҳужжати – Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон Декларацияси бўлди. Ушбу халқаро  қонун ҳужжатида қайд этилган барча мажбуриятлар мамлакатимизда тўла адо этилаётгани миллий ва тараққийпарвар тадбирлар орқали ўз ифодасини топмоқда.

Инсон ҳақида, унинг манфаатлари ва эҳтиёжлари ҳақида ғамхўрлик қилган жамият гуллаб-яшнайди, келажакка дадил боқади, халқаро майдонда обрў-эътибори ошади. Демократик принципларни жамият ҳаётига сингдириш, инсон қадр-қимматини ва шаънини улуғлашдек эзгу тамойилларни ўзида мужассам этган Бош Қомусимизнинг қабул қилиниши, инсон ҳуқуқлари умумжаҳон Декларацияси билан ҳамоҳанг тарзда халқимиз ҳаётига татбиқ этилиши мамлакатимизда инсон ва фуқаро  ҳуқуқлари ҳамда эркинликларини ҳимоя  қилишнинг юридик кафолати бўлиб қолди. Шуни мамнуният билан таъкидлаш жоизки, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига оид халқаро  принциплар ва нормаларга содиқ бўлган Ўзбекистон Республикаси ўз Конституциясининг учдан бир қисмидан зиёдини инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилиш масалаларига бағишлаб, уларнинг устуворлигини конституциявий тарзда мустаҳкамлаб қўйди. Конститутциямиздаги ана шу принципнинг устуворлиги боис, 130 дан зиёд этник гуруҳдан ташкил топган халқимиз барча масалаларда тенг ҳуқуқларга эга.

Мустақиллик йилларида мамлакатимизда инсон ҳуқуқларининг таъсирчан  механизми яратилди ва доимий ривожланиб бормоқда.

Олий Мажлис Қонунчилик палатаси  томонидан 7 та Конституциявий Қонунлар, 16 та Кодекс ва инсон ҳуқуқларига оид 600 дан зиёд қонунлар қабул қилинди.

Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари соҳасидаги 80 дан ортиқ халқаро шартномаларга қўшилган ва бу шартномаларни  амалга ошириш туфайли халқимиз ҳаёти  тубдан ўзгариб  бораётгани, кун сайин чирой очаётган шаҳар ва қишлоқлар, обод ва нурафшон хонадонлар жамолида, бахтиёр ва баркамол авлод ҳаётида ўз аксини топмоқда.

Эндиликда мамлакатимизда инсон ҳуқуқларига риоя  этиш, уларнинг амалга оширилишини таъминлаш, ҳимоя қилиш масалалари билан шуғулланувчи бир қанча ташкилотлар фаолият юритмоқда. Хусусан, 1995 йилда Ўзбекистон Парламентининг инсон ҳуқуқлари бўйича  вакили ўз ишини бошлади. 1996 йилда Олий Мажлис ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари  мониторинги институти, шу йили Инсон ҳуқуқлари бўйича Республика Миллий Маркази, 1997 йилда "Ижтимоий фикр” маркази ташкил этилди.

Инсон ҳуқуқларини ҳимоя  қилиш бўйича иш олиб борувчи бу тузилмалар Ўзбекистон Республикасининг инсон ҳуқуқлари соҳасида халқаро ташкилотларда иштирок этиши билан боғлиқ талабларни амалга оширишда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Муҳатарам Биринчи Президентимиз И.А.Каримов мамлакатимизда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масаласини  ўзининг ўта муҳим раҳбарлик бурчи деб билди ва инсон ҳуқуқларини таъминлашнинг 5 та асосий принципини белгилаб берди:

- инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг самарали механизмини яратиш:

- инсон ҳуқуқларига оид қонунчиликни халқаро ҳуқуқ нормалари асосида такомиллаштириш:

- қонунларга оғишмай амал қилиш механизмини ишлаб чиқиш ва ижтимоий ҳаётнинг ҳамма жабҳаларида қонун устуворлигини таъминлаш:

- суд ислоҳотларини амалга ошириш йўли билан бутун суд тизимини демократлаштириш:

- аҳоли, айниқса, ёшлар ва мансабдор шахслар, ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари ўртасида ҳуқуқий тарбия ишларини тубдан яхшилаш, уларнинг ҳуқуқий онги ва маданиятини ошириш.

Ана шу бешта принцип мамлакатимизда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида дастуриламал вазифасини ўтамоқда ва ҳар бир Ўзбекистон фуқароси Бош Қомусимиз орқали кафолатланган ҳуқуқларидан юз фоиз баҳраманд яшаш бахтига  мушарраф. Мамлакатимизда ислом дини билан бир қаторда 16 та конфессияга оид дин вакиллари тинч-тотув  ўз имон-эътиқодларини намоён этиш ҳуқуқларига эга. Шунинг учун ҳам мамлакатимиз фуқароларининг таълим олиш, бахтли  яшаш, оила қуриш, яхши шароитларда меҳнат қилиш, тиббий хизматдан фойдаланиш, чет давлатларга саёҳатга чиқиш, моддий ва маънавий мерослардан баҳраманд бўлиш, хусусий мулкка эгалик қилиш,... каби барча ҳуқуқлари дахлсиз.

Хулоса қилиб айтганда, мамлакатимизда инсон ҳуқуқларини, ҳимоя қилиш, унга ғамхўрлик кўрсатиш – энг олий қадрият саналади. Чунки инсон – том маънода халқни яратувчидир. Халқ эса мамлакатнинг эгаси. Ммлакатнинг  эгаси бахтли бўлса, тараққий этаверади ва кучли давлатга айланади.

Робия ЙЎЛДОШЕВА,

"Тараққиёт кўзгуси” газетаси махсус мухбири.

(Фото - ЎзА)