“КИТОБ ЎҚИМАЙМАН, ЛЕКИН УЙИМ САРОЙДАН КАМ ЭМАС...” ёхуд кўз-кўз қилинаётган маънавий қашшоқлик

... Ёшлигимда китобга жуда ўч эдим: қаерга меҳмонга борсам, энг аввал китоблар терилган токчага кўз ташлардим, агар мен ўқимаган китобга кўзим тушса, бир чеккага ўтиб олиб, дастурхонга ҳам қарамасдан, китобга мук тушардим. Акаларим ҳам жуда китобхон эдилар. Бир-биримиздан ўрнак олиб, китоб ўқирдик, баҳс-мунозаралар қилардик...

Бугун 34 йиллик педагогик тажрибага эга инсон сифатида ёшларимизнинг ютуқларидан қувонаман, лекин зиёли сифатида кўнглимнинг бир чети ҳижил бўлади…

Вилоятлардаги ҳамкасблар билан учрашганда ахборот технологиялари тараққиёти болаларимизни қашшоқ қилиб қўяётгани,  бугунги ёшларнинг китоб ўқимаётганлиги сабабларини таҳлил қиламиз.

Фарзандларимизнинг илмга интилаётгани – бизнинг ютуғимиз. Бугун олий ўқув юртига ҳужжат топшираётган, ўқиш истагида репетиторлардан махсус дарс олаётган ёшлар жуда кўп. Лекин дарслик мутолааси яхши-ю, бадиий асарлар эътибордан четда қолаяпти. Ахир назарий билимдон дегани маънавиятли дегани эмас-да.

Кўпчилик ота-оналар болаларига ноутбук, телефон, қиммат кийимлар, велосипед олиб берганлигини, Тошкент, Россияга саёҳатларга олиб борганини айтиб мақтанишади. Ҳатто, баъзи давраларда ёши катта кишиларнинг "Китоб ҳам, газета ҳам ўқимайман, лекин тагимда машина, уйим саройдан кам эмас. Дўстларим  ҳам бисёр, борсам, оёғим тагига қўй сўяди”,  деб мақтанаётганини эшитиб қоламиз. Ахир улар бу гаплари билан маънавий қашшоқлигини кўз-кўз қилаётганини наҳотки англамаётган бўлса?.. Бундай отадан:

– Фарзандингиз китоб ўқийдими?  – деб сўрашнинг ўзи ортиқча.

Беихтиёр унинг суҳбатидан нари кетгинг келади. Чала, ноаниқ, мақсадсиз ва нурсиз фикрли ота-она билан бир оилада ўсаётган болага ичинг ачийди.

Кўпчилик ота-оналар: "бола керакли нарсаларни ноутбук ёки телефондан олади, электрон китоблар интернетда тиқилиб ётибди”, – дейишади. Лекин бугун телефонлар-у интернетдаги кўпчилик сайтлар болаларимизга бузғунчилик, зўравонликни ўргатаётганлиги, бола тарбиясига уларнинг салбий таъсири ҳақида айрим ота-оналар ўйлаб ҳам кўришмайди.

Абдулҳамид Чўлпон "Адабиёт надур?” мақоласида:

"… тўхтамасдан ҳаракат қилиб турган вужудимизга, танимизга сув, ҳаво нақадар зарур бўлса, маишат йўлида ҳар хил қаро кучлар билан кирланган руҳимиз учун ҳам шул қадар адабиёт керакдур. Адабиёт яшаса, миллат яшайди”.

"… Адабиёт чин маъноси ила ўлган, сўнган,… ўчган, мажруҳ, ярадор кўнгилга руҳ бермак учун, фақат вужудимизга эмас, қонларимизга қадар сингишган қора балчиқларни тозалайдурган, ўткир юрак кирларини ювадирган тоза маърифат суви,.. чанг ва тупроқлар тўлган кўзларимизни артиб тозалайдурган булоқ суви бўлганлигидан бизга ғоят керакдур” – деб бежиз айтмаган.

Биз болаларимизга ўзимиз ўрнак бўлмоғимиз, уларнинг қизиқишлари, ёш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда танлаб ўқиш кўникмасини ҳам шакллантирмоғимиз керак. Китобдан, маънавиятдан узоқлашиш инсон ҳаётидаги муаммолар ва чигалликлар келтириб чиқарадиган асосий омил эканлигини уларга тушунтирмоғимиз керак.

Баъзан касби орқасидан рўзғор тебратаётган ҳамкасбларим ҳам адабиёт фанидан ўтказиладиган аттестацияда тест саволларига жавоб  топа олмай қийналаётганидан ҳайрон қоламан. Бу билан мен ҳамкасбларимни ерга урмоқчи эмасман, лекин бугунги  адабиёт фани ўқитувчисининг савияси ҳаминқадар бўлса, дарсини хом-хатала ўтиб чиқса, биз нега ўқувчидан хафа бўламиз?

Баъзан туман телевидениесида турли саналар муносабати билан айрим мактабларда ўтказилган тадбирларни кўриб: "Бу мактабда адабиёт ўқитувчиси йўқмикан?”, - деб ўйлаб қоламан. Ахир ўқувчилар нутқидаги ғализликларни бартараф қиладиган адабиёт ўқитувчилари-ку!

Баъзан ўқувчиларимга талабалигимда биринчи стипендиямга китоб сотиб олиб, уйдан пул келгунча бир ой қийналганимни айтиб берсам, болалар: "Устоз, содда бўлгансиз-да”, – деб қўйишади. Тўғри, биз соддароқ бўлгандирмиз. Сабаби бизнинг талабалик давримизда тараққиёт ҳам соддароқ эди. Бугун шитоб билан ривожланаётган замонда болаларимиз кўпроқ китоб ўқиши учун китобларнинг замонавийроқ шаклларини – электрон кутубхоналарни кўпайтиришимиз керакдир.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 12 январдаги фармойиши бу соҳадаги қилинадиган ишлар кўламини белгилаб берди. Шундай экан, азиз биродарлар, ўзини ҳурмат қилган одам, бошқалардан ҳурмат талаб қилган одам – энг аввало китоб ўқийди!

Ҳазрати Жомий айтганларидек:

Жаҳонда китобдан яхши ёр бўлмас,

Давр ғамхонасида ғамғусор бўлмас.

Ёлғизлик кунжида ундан ҳар қачон,

Юз роҳат етар, лек бир озор бўлмас!

Санобар ХЎЖАМУРОДОВА,

40-сонли мактаб директори, халқ депутатлари туман Кенгаши депутати.