“KITOB OʻQIMAYMAN, LEKIN UYIM SAROYDAN KAM EMAS...” yoxud koʻz-koʻz qilinayotgan maʼnaviy qashshoqlik

... Yoshligimda kitobga juda oʻch edim: qayerga mehmonga borsam, eng avval kitoblar terilgan tokchaga koʻz tashlardim, agar men oʻqimagan kitobga koʻzim tushsa, bir chekkaga oʻtib olib, dasturxonga ham qaramasdan, kitobga muk tushardim. Akalarim ham juda kitobxon edilar. Bir-birimizdan oʻrnak olib, kitob oʻqirdik, bahs-munozaralar qilardik...

Bugun 34 yillik pedagogik tajribaga ega inson sifatida yoshlarimizning yutuqlaridan quvonaman, lekin ziyoli sifatida koʻnglimning bir cheti hijil boʻladi…

Viloyatlardagi hamkasblar bilan uchrashganda axborot texnologiyalari taraqqiyoti bolalarimizni qashshoq qilib qoʻyayotgani,  bugungi yoshlarning kitob oʻqimayotganligi sabablarini tahlil qilamiz.

Farzandlarimizning ilmga intilayotgani – bizning yutugʻimiz. Bugun oliy oʻquv yurtiga hujjat topshirayotgan, oʻqish istagida repetitorlardan maxsus dars olayotgan yoshlar juda koʻp. Lekin darslik mutolaasi yaxshi-yu, badiiy asarlar eʼtibordan chetda qolayapti. Axir nazariy bilimdon degani maʼnaviyatli degani emas-da.

Koʻpchilik ota-onalar bolalariga noutbuk, telefon, qimmat kiyimlar, velosiped olib berganligini, Toshkent, Rossiyaga sayohatlarga olib borganini aytib maqtanishadi. Hatto, baʼzi davralarda yoshi katta kishilarning "Kitob ham, gazeta ham oʻqimayman, lekin tagimda mashina, uyim saroydan kam emas. Doʻstlarim  ham bisyor, borsam, oyogʻim tagiga qoʻy soʻyadi”,  deb maqtanayotganini eshitib qolamiz. Axir ular bu gaplari bilan maʼnaviy qashshoqligini koʻz-koʻz qilayotganini nahotki anglamayotgan boʻlsa?.. Bunday otadan:

– Farzandingiz kitob oʻqiydimi?  – deb soʻrashning oʻzi ortiqcha.

Beixtiyor uning suhbatidan nari ketging keladi. Chala, noaniq, maqsadsiz va nursiz fikrli ota-ona bilan bir oilada oʻsayotgan bolaga iching achiydi.

Koʻpchilik ota-onalar: "bola kerakli narsalarni noutbuk yoki telefondan oladi, elektron kitoblar internetda tiqilib yotibdi”, – deyishadi. Lekin bugun telefonlar-u internetdagi koʻpchilik saytlar bolalarimizga buzgʻunchilik, zoʻravonlikni oʻrgatayotganligi, bola tarbiyasiga ularning salbiy taʼsiri haqida ayrim ota-onalar oʻylab ham koʻrishmaydi.

Abdulhamid Choʻlpon "Adabiyot nadur?” maqolasida:

"… toʻxtamasdan harakat qilib turgan vujudimizga, tanimizga suv, havo naqadar zarur boʻlsa, maishat yoʻlida har xil qaro kuchlar bilan kirlangan ruhimiz uchun ham shul qadar adabiyot kerakdur. Adabiyot yashasa, millat yashaydi”.

"… Adabiyot chin maʼnosi ila oʻlgan, soʻngan,… oʻchgan, majruh, yarador koʻngilga ruh bermak uchun, faqat vujudimizga emas, qonlarimizga qadar singishgan qora balchiqlarni tozalaydurgan, oʻtkir yurak kirlarini yuvadirgan toza maʼrifat suvi,.. chang va tuproqlar toʻlgan koʻzlarimizni artib tozalaydurgan buloq suvi boʻlganligidan bizga gʻoyat kerakdur” – deb bejiz aytmagan.

Biz bolalarimizga oʻzimiz oʻrnak boʻlmogʻimiz, ularning qiziqishlari, yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlab oʻqish koʻnikmasini ham shakllantirmogʻimiz kerak. Kitobdan, maʼnaviyatdan uzoqlashish inson hayotidagi muammolar va chigalliklar keltirib chiqaradigan asosiy omil ekanligini ularga tushuntirmogʻimiz kerak.

Baʼzan kasbi orqasidan roʻzgʻor tebratayotgan hamkasblarim ham adabiyot fanidan oʻtkaziladigan attestatsiyada test savollariga javob  topa olmay qiynalayotganidan hayron qolaman. Bu bilan men hamkasblarimni yerga urmoqchi emasman, lekin bugungi  adabiyot fani oʻqituvchisining saviyasi haminqadar boʻlsa, darsini xom-xatala oʻtib chiqsa, biz nega oʻquvchidan xafa boʻlamiz?

Baʼzan tuman televideniyesida turli sanalar munosabati bilan ayrim maktablarda oʻtkazilgan tadbirlarni koʻrib: "Bu maktabda adabiyot oʻqituvchisi yoʻqmikan?”, - deb oʻylab qolaman. Axir oʻquvchilar nutqidagi gʻalizliklarni bartaraf qiladigan adabiyot oʻqituvchilari-ku!

Baʼzan oʻquvchilarimga talabaligimda birinchi stipendiyamga kitob sotib olib, uydan pul kelguncha bir oy qiynalganimni aytib bersam, bolalar: "Ustoz, sodda boʻlgansiz-da”, – deb qoʻyishadi. Toʻgʻri, biz soddaroq boʻlgandirmiz. Sababi bizning talabalik davrimizda taraqqiyot ham soddaroq edi. Bugun shitob bilan rivojlanayotgan zamonda bolalarimiz koʻproq kitob oʻqishi uchun kitoblarning zamonaviyroq shakllarini – elektron kutubxonalarni koʻpaytirishimiz kerakdir.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 12 yanvardagi farmoyishi bu sohadagi qilinadigan ishlar koʻlamini belgilab berdi. Shunday ekan, aziz birodarlar, oʻzini hurmat qilgan odam, boshqalardan hurmat talab qilgan odam – eng avvalo kitob oʻqiydi!

Hazrati Jomiy aytganlaridek:

Jahonda kitobdan yaxshi yor boʻlmas,

Davr gʻamxonasida gʻamgʻusor boʻlmas.

Yolgʻizlik kunjida undan har qachon,

Yuz rohat yetar, lek bir ozor boʻlmas!

Sanobar XOʻJAMURODOVA,

40-sonli maktab direktori, xalq deputatlari tuman Kengashi deputati.