КЎКАЛАМЗОРЛАШТИРИШ – ЭКОЛОГИК МУАММОЛАРНИНГ ОЛДИНИ ОЛАДИ

Улуғ бобокалонимиз Абу Райҳон Берунийнинг "Агар ҳаво тоза бўлгани-да, инсон минг йил яшар эди”, – деган сўзларидан инсоният ҳаёти учун мусаффо ҳавонинг нечоғлик зарур эканлиги аён бўлиб турибди.

Бу муаммо устида бугунги кунда ҳам бутун дунё олимлари  илмий изланишлар олиб боришмоқда. Чунки инсоният олдида бугунгидек иқлим ўзгаришлари қандай оқибатларга олиб келади? Ер юзида тириклик бардавом бўладими? Табиий бойликларни келгуси авлодларга етказиб беришга қодирмизми? Ҳавомиз тоза бўлиши учун нималар қилишимиз керак? – деган кўплаб саволлар кўнда-ланг бўлиб турибди.

Атмосфера таркибидаги кислород инсоният, ҳайвонот ва наботот оламининг нафас олишини таъминлашини барчамиз биламиз. Инсон суткасига 350 литр кислород истеъмол қилади. Совуқ кунларда кислород кўп сарфланади. Ётган ҳолда одам бир соатда 15 литр, тик турган ҳолатда2 литр, секин юрганда 50 литр, соатига 5 км. тезликда юрса, 150 литркислород ютади.

Шу рақамларнинг  ўзиёқ бизнинг ҳаётимиз учун кислороднинг қанчалик аҳамиятли  эканини кўрсатиб турибди.

Биз нафас оладиган ҳавода кислороднинг етарли миқдорда бўлиши, ифлосланишдан асрашнинг энг мақбул йўли – ҳар хил чанг, ахлатлар ёқиб, тутуни билан атроф-муҳитга зарар бермай, яшил боғ-роғлар, гулзорлар барпо этиб, йўл бўйларига, экин майдонлари четларига манзарали, мевали дарахтлар ўтказишдир. Бир  гектар ердаги яшил ўт-ўланлар бир соатда 200 нафар одам нафас чиқарганда ҳосил бўладиган карбонат ангидридни ўзлаштирар экан. Кейинги йилларда ўрмонлар, табиий ҳудудлардаги дарахтлар кесиб олиниб, ҳаётий эҳтиёж учун ишлатилаётганлиги туфайли ҳавода кислород камайиб, карбонат ангидрид миқдори ортиб бораётгани барчага аён.

Шу боисдан ҳам атроф-муҳитни тозалаш, ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш ишларини намунали ташкил этиш, экилган гул, дарахт ниҳолларининг қаровсиз қолиб  кетишининг олдини олишимиз керак.

Келажак авлодларнинг шу заминда эмин-эркин, бахтиёр яшашини истаган ҳар бир киши кўкламнинг  ҳар бир кунидан унумли фойдаланиб, бу хайрли ишга ҳисса қўшмоғи даркор.

Агар  туманимиз ҳудудини айланиб кўрсангиз, айрим йўллар бўйларидаги дид билан экилган, атрофга файз бериб турган мевали, манзарали дарахтларни, гулларни  кўриб, беихтиёр дилингиз яйрайди. "Қанийди, ҳамма ҳудудлар ҳам шундай бўлса”, – деган ўй кечади кўнглингиздан.

Бизнингча, йўл бўйларидаги ташландиқ (йўл ҳудудига қарашли) ерлар кўнгилли кишиларга тасарруф этувчилар томонидан ҳужжатлаштирилиб, кўкаламзорлаштириб фойдаланиш учун берилса, яхши натижага эришиш мумкин бўларди ва келгусида кислород танқислигининг олди олинишига муҳим ҳисса бўлиб қўшиларди.

Одилбек ЖУМАБОЕВ,

9-сонли Болалар мусиқа ва санъат мактаби кутубхоначиси.

(Фото - uzssgzt.uz)