ШИШАДА ЧЎКАЁТГАН УМР

“Тўхтатишим керак”, “Бугун тўхтатаман”, “Энди тўхтатолмайман!..” Баъзан мана шундай силтовлар билан ичкиликка зое бўлаётган умрларни кузата туриб, ўша нарсани яратган олим нима учун ўзини ўлдирганига жавоб топгандай бўламан.

Соғлом турмуш тарзига раҳна солаётган, миллионлаб оилаларни бузиб, айрим гумроҳларнинг ҳаётига зомин бўлаётган спиртли ичимлик афсуски, ҳаётимиздан тобора кўпроқ ўрин олаяпти. Биз соғлом турмуш тарзини қандай яратиш кераклиги ва унинг аҳамияти ҳақида озми-кўпми биламиз. Бу йўналишда юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотлардан ҳам хабардормиз. Бироқ ичкиликка ружу қўйиш муаммонинг илдизи эканлиги ҳақида ўйлаб кўрмаймиз.

Бир нарса аниқки, ҳеч бир инсон онасининг қорнидан пиёниста бўлиб туғилмайди. Кимлардир тўқликдан, кимлардир йўқликдан, айримлар эса, қандайдир дард ёки ташвишни унутиб, кайф уммонига ғарқ бўлиш учун қадаҳ кўтаради. Ва алал-оқибат қадаҳлар шишаларга уланиб, қадаҳ тутувчи ўша “уммон”га чўкиб ғарқ бўлади. Агар ичкилик инсонни ғам-аламдан фориғ этиб, муаммоларини ҳал этганида эди, бу дунёда бахтсиз инсон бўлмаган бўларди. Алкоголизм касаллигининг келиб чиқиш сабабларига тўхталар эканмиз, унинг оқибатлари, сўнгги манзили қаергача боришини ҳам айтиб ўтиш зарур.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти дунё миқёсдаги алкоголь статистикаси бўйича ҳар беш йилда бир марта ушбу муаммони кенг тадқиқ қилади. Бу мавзу бўйича сўнгги таҳлилий ҳисобот 2014 йилда нашр этилган. Статистика шундай дейди: алкоголизм умумий қабул қилинган фикрларга кўра, мақоми, маълумоти ва даромади паст бўлган ижтимоий гуруҳларга хосдир. Ҳар йили дунёда ўртача ҳисобда ўлимнинг 4 фоизи спиртли ичимликларни ҳаддан ташқари кўп истеъмол қилиш натижасида содир бўлади. Бу 2,5 млн. кишига тўғри келади.

Бахтсиз ҳодисалар-29,6 фоиз, онкологик касалликлар-21,6 фоиз, жигар циррози-16,6 фоиз, юрак қон-томир касалликлари-14 фоиз, бошқа сабаблар-18,2 фоиз.

Алкоголли ичимликлар таъсирида турли хил жиноятлар содир этилади. Спиртли ичимликларга қарам бўлган ота-оналардан кўпинча носоғлом насллар туғилади. Ота-оналар ичкиликбозлигининг тарбиявий таъсири болалар учун жуда салбий ва оиланинг моддий таъминоти учун ҳам зарардир. Айниқса, бу иллат жамиятнинг равнақига салбий таъсир қилади. Шукурки, биз ичкиликка муккасидан кетган халқ эмасмиз. Бу, албатта, бизнинг миллий менталитетимиз ва инсонпарварлик деб номланган эзгу фазилатларимиз меваси. Қадриятларимизда ҳалол ва ҳаром деган тушунчалар чегараси аниқ белгиланган.  Бироқ афсуски, гуруч курмаксиз бўлмагани каби, орамизда Худога илтижо қабилидаги дуосифат сўзлардан фойдаланиб, қадаҳ сўзлари айтгувчилар, давраларда қадаҳ тутганча “Аллоҳ узоқ умр берсин”, “соғлигинг учун оламиз” дея тилак билдиргувчилар ҳам йўқ эмас. Нақадар маънавиятсизлик: Спиртли ичимликни истеъмол қилиб туриб, мустаҳкам саломатлик тилаш... 

Минг шукроналар бўлсинки, ЖССТнинг алкоголь ичимликлар истеъмоли борасидаги ҳисоботига кўра, Ўзбекистон энг охирги ўринларнинг бирини эгаллайди. Бироқ бу муаммога тўлалигича барҳам берилди, дегани эмас. Зеро, ён-атрофимиздаги  спиртли ичимликка муккасидан кетган дўстимизни, яқинимизни тўғри  йўлга, тўғри ҳаётга қайтишига кўмаклашмас эканмиз, жиноятчилик, турли пасткашликлар болалайверади. Тиббиёт далолат беришича, спиртли ичимликлардан воз кечиш мумкин. Бунинг асосий шарти – шифокор тавсияларидан фойдаланиб, бўш вақтнинг аниқ жадвалини тузиш, спиртли ичимлик дозасини камайтириш ва аста-секин нолга олиб келиш зарур. Энг муҳими, оғир психологик вазиятларда тушкунликка тушмаслик лозим.

Ҳа, ниятинг – йўлдошинг, дейди халқимиз. Агар инсонда энг аввало соғлом, элда обрў-эътиборли бўлиб яшаш, яхши ишлар қилиш нияти бўлса, у ҳеч қачон йўлидан адашмайди, шишага ғарқ бўлмайди.

Азиза МАДРАҲИМОВА,

ҚДУ талабаси.