Сайловлар ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари

Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятининг сайловлар билан боғлиқ жиҳатларини ривожлантиришга доир чора-тадбирлар мамлакатимизда фуқаролик жамиятини шакллантиришда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Янги таҳрирдаги "Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари тўғрисидаги” қонунда маҳаллаларнинг сайлов жараёнидаги иштироки билан боғлиқ ваколатлар, аниқ белгилаб берилган. Қонуннинг 11-моддасига асосан фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови бўйича, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига, халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашларига сайлов бўйича участка сайлов комиссияларининг аъзолигига номзодларни тегишли округ сайлов комиссияларига, шунингдек, референдум ўтказиш бўйича участка комиссияларининг аъзолигига номзодларни референдум ўтказиш бўйича тегишли округ комиссияларига тақдим этади ҳамда халқ депутатлари туман, шаҳар Кенгаши депутатлигига номзод кўрсатиш тўғрисида қарор қабул қилиш ваколатига эга.

Шунингдек, қонуннинг 13-моддасига асосан фуқаролар йиғини Кенгаши Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига, халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашлари депутатларига уларнинг сайловчилар билан учрашувларини уюштиришда, фуқароларни қабул қилишда, уларнинг ўз сайлов округларида бошқа ваколатларини амалга оширишда кўмаклашади.

Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг сайлов жараёнларидаги иштироки билан боғлиқ ваколатлари бошқа қонунларда ҳам белгилаб қўйилган. Жумладан, "Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига сайлов тўғрисида”ги қонунда давлат ва хўжалик бошқаруви органлари, жамоат бирлашмалари, шунингдек, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари депутатликка номзодлар, сиёсий партияларга сайловчилар билан учрашувлар ўтказиш учун жиҳозланган хоналарни бепул ажратиши, зарур маълумот ва ахборот материалларини олишда ёрдам кўрсатиши шартлиги белгилаб қўйилган.

Шунингдек, "Халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашларига сайлов тўғрисида”ги қонунда ҳам фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг сайлов жараёнларида иштирок этиши билан боғлиқ нормалар белгилаб қўйилган. Ушбу қонуннинг 6-моддасига асосан агар фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари депутатликка номзодлар кўрсатган бўлса, сайловга тайёргарлик кўриш ва уни ўтказишга доир барча тадбирларда, шунингдек, сайлов куни овоз бериш хоналарида ва овозларни санаб чиқиш жараёнида биттадан кузатувчи иштирокини таъминлаш ҳуқуқига эгадирлар. Халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашларига сайлов ўтказувчи туман, шаҳар ва округ сайлов комиссиялари, шунингдек, участка сайлов комиссия аъзолари тегишли қонунчиликка асосан фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари тавсиясига кўра тасдиқланади. Депутатликка номзод кўрсатган фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари сайлов комиссияси қароридан норози бўлса, қарор қабул қилинган кундан 10 кун давомида юқори турувчи сайлов комиссиясига ёки судга мурожаат қилишлари ҳам мумкин.

Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари халқ депутатлари туман ва шаҳар Кенгашларига сайловларда депутатликка номзод кўрсатишлари мумкин. Бунинг учун депутатликка номзод вакиллар йиғилишида бир овоздан маъқулланганидан сўнг фуқаролар йиғини раиси тегишли туман ва шаҳар комиссиясигафуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи номзодини рўйхатга олишини сўраб ариза билан мурожаат қилади.

Хулоса ўрнида шуни айтишимиз мумкинки, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг давлат ва жамият ҳаётида ҳамда мамлакатимизда кучли фуқаролик жамиятини шакллантиришдаги роли ортиб бормоқда.

Шерзод БЎРОНОВ, "Маҳалла” хайрия жамоат фонди туман бўлинмаси мутахассиси.