Яхшилар ёди

Эсимда, Амударё соҳилидан унча узоқ бўлмаган ҳимоя дамбасидан 200-250 метрча ичкарида бошланғич мактабимиз бўларди. Лойдан солинган,  пол ўрнига пишган ғишт тўшалган, иккитагина синфхонаси бор, узун коридорли мактабда ҳар синфхонада биринчи ва учинчи, иккинчи ва тўртинчи синфлар қўшиб ўқитиларди. Ҳар синфида ўн нафарча ўқувчиси бор, пастак девори оҳакланиб, оппоқ бўлиб турадиган, атрофи тол, тераклар билан ўралган мактабда мен илк таълим олганман.

Ушбу мактабимизда Отамурод Ўтамуродов ва Ақбўлиш опа Жайлиевалар ўқитувчи бўлиб ишлашар, ҳеч бир ўқувчи уларнинг айтганидан чиқмас, муаллимларимиз назаримизда дунёдаги энг ақлли, энг меҳрибон одамдек туюлар эди биз учун. Мактабимиз янги бинога кўчиб, тўлиқсиз ўрта мактаб, ўрта мактабга  айлантирилган вақтларда ҳам қалбимизда илк устозларимизга бўлган ҳурматимиз сусаймади.

Мактабда биз учун худди устозларимиздай куюнчак, юпун кийиниб, мактабга совқотиб келганларни печкага олов ёқиб юриб исинтириб, кийимларини тўғрилаб, ғамхўрлик қилиб юрадиган яна бир инсон – қоровул Ҳабибулла бобо Сапаев бор эди.

Болалар бобонинг тўполон қилманг, югуришманг, бир-бирингизга йўл беринг, деган сўзларини ҳеч оғир олмас, йўриқларидан чиқмас эди. Бобо мактабни супуриб-сидириб, печкаларига ўт ёқиб, тиним билмас, баҳор келиши билан чор-атрофдаги дарахтларга ишлов берар, бутар, ходаларини чопар, мактаб ерига қовун, тарвуз каби турли экинлар экар эди. Унинг бу одати 1970 йилда мактабимиз янги бинога кўчиб ўтганида ҳам давом этди. Сентябрда янги ўқув йилига ўқишга келган болаларга Ҳабибулла бобо ўзи етиштирган қовунларини мақтаб-мақтаб кесиб, тилимлаб берарди. Мен учун қовунлардан ҳам бобонинг гурунгларини тинглаш мароқли бўларди. Боиси, у Иккинчи жаҳон уруши иштирокчиси бўлганлигидан ўша оловли сўқмоқларда кўрган-кечирганларини ҳикоя қилса, ҳеч ким жойидан жилгиси келмай тингларди.

Мактабимизда 9 май байрами арафасида ҳудуддаги уруш фахрийлари билан учрашувлар ўтказилганида Ҳабибулла бобони ҳам тўрга ўтқазишар, нафақат ўқувчилар, ҳатто ўқитувчилар ҳам унинг уруш хотираларини берилиб тингларди.

Ҳабибулла Сапаев оилада тўрт ўғилнинг бири бўлган, 1908 йилда туғилган. Аввал икки нафар акаси, кейинчалик у ва укаси фронтга чақирилган. Акаларидан вафот этганлиги тўғрисида қорахат келган бўлса-да, ота-онаси то ҳаётдан кўз юмгунча келар, деб умидвор бўлиб йўл қарашган. 1943 йилда Ҳабибулла ва укаси Саъдулла Сапаевлар ногирон бўлиб қайтиб келишган.

Украинани озод қилиш учун жанглар бораётган вақтда Ҳабибулла Сапаевга яқин жойда бомба портлаган. Оёғидан оғир яраланиб, тупроқ тагида кўмилиб қолган аскарни сафдошлари кўрмай, илгарилаб кетишган.

– Орадан неча кун ўтганини билмайман. Бир ит келиб менинг тирик эканлигимни билиб, кийимимдан тишлаб тортиб тупроқ тагидан чиқарди. Ит орқамдан юр, дегандай илгарилаб, ирилларди. Мен жойимдан қўзғала олмасдим. Афтидан, у фронтдаги хизмат итлардан эди, талотўпларда сафидан ажралиб қолган бўлса керак. Кейин ит чопқиллаб кетиб қолди ва анчадан кейин ўн ёшлардаги бир қизни эргаштириб келди. Қиз менга нималардир дер, лекин бир-биримизнинг тилимизга тушунмасдик. Ҳадемай  қизалоқ турли ёшдаги маҳаллий аҳолини бошлаб келди. Улар бизнинг қисмларимиздан бирига мен ҳақимда хабар берган. Шу тариқа мени ҳарбий госпиталга жўнатишган. Жарроҳлик амалиётлари, узоқ даволанишлардан сўнг, ногирон бўлсам ҳам элимга қайтиш бахтига муяссар бўлдим, деб ҳикоя қиларди бобом, – дея бобосини хотирлайди Ҳабибулла Сапаевнинг невараси, 32-сонли мактаб директори Равшанбек Шамшетов.

Ҳабибулла Сапаев урушдан қайтгач, оила қуриб, 4 нафар қиз фарзандли бўлиб, уларнинг ардоғида яшади. Ногиронман, демай мактабда қоровул, ўтёқар бўлиб ишлади. Барваста қоматли, оқ-сариқдан келган юзи нурли, болажон бобони фақат ўқувчилар эмас, бутун овулимиз одамлари яхши кўришарди.

У 1996 йилда 88 ёшида вафот этди. Ҳозирги кунда ҳам таълим олган мактабимга борсам, худди Ҳабибулла бобо кезиб юргандай, хиёл оқсоқланиб менга пешвоз чиқадигандай туюлади менга.

9 май – Хотира ва қадрлаш куни арафасида севимли бобони эслаб, у киши ҳақида сизларга ҳам айтиб бергим келди... Ахир яхшилар ёди мангу, дейишади.

Ойгул РАЖАБОВА.