“Олтин давр”нинг бошоғриқ дамлари
Айни кунларда мамлакатимиздаги олий таълим муассасаларида ўтган семестр якунлари бўйича имтиҳонлар ўтказилмоқда. Бу жараён талабаларнинг билими ва меҳнатининг сарҳисоби бўлиб, уларнинг академик муваффақиятига бевосита таъсир кўрсатади. Афсуски, ана шундай муҳим пайтларда айрим талабалар молиявий қийинчилик сабабли имтиҳонларга киритилмаётгани ёки бошқа турли босимларга дуч келаётганига оид шикоятлар ҳам учраб туради. Бу ҳолатлар нафақат талабанинг билим олиш ҳуқуқини бузади, балки олий таълим тизимидаги адолат тамойилларига ҳам зиддир.
Ўзбекистон қонунчилигида талабанинг ўқув жараёнида иштирок этиши ва имтиҳон топшириш ҳуқуқи аниқ белгиланган. Қонунга кўра, контракт суммасини ўз вақтида тўламаслик талабанинг имтиҳонлардан четлатилишига асос бўлолмайди. Контракт шартномаси бу – молиявий мажбурият, лекин таълим олиш ҳуқуқи бундан мустақил ҳолда кафолатланади.
Агар талаба контракт суммасини умуман тўламаса ёки шартнома шартларини бузса, таълим муассасаси уни ўқишдан четлатиши мумкин. Аммо бу жараён ҳам белгиланган тартиб ва талабанинг ҳуқуқлари инобатга олинган ҳолда амалга оширилиши керак.
Шунингдек, талабанинг дарсларда қатнашишини чеклаш, фанлардан атайлаб йиқитиш ёки “НБ” қўйиб қўйиш каби ҳаракатлар мутлақо ғайриқонунийдир. Бу каби ҳолатлар ишониб берилган ваколатдан қонунга зид фойдаланиш сифатида кўрилиши мумкин.
Кўпинча олий таълим муассасалари раҳбарияти молиявий масалаларни ҳал қилиш мақсадида талабаларни турли йўллар билан босим остида қолдиради. Масалан, контрактни тўламаган талабаларга имтиҳонларга киритмаслик ҳақидаги огоҳлантиришлар берилади ёки улар дарслардан четлаштирилади. Бу эса талабанинг билим олишга бўлган мотивациясини пасайтиради ва таълим жараёнини издан чиқаради.
Бу муаммо, асосан, молиявий қийинчиликлар ва таълим тизимининг талабалар эҳтиёжларига мослашувчан бўлмаганидан келиб чиқади. Айрим таълим муассасалари ўз молиявий манфаатларини устун қўйиб, талаба ҳуқуқларини эътибордан четда қолдиради. Шунингдек, талабалар ҳам кўп ҳолларда ўз ҳуқуқларини билмайди ёки улардан фойдаланишга журъат этмайди.
Муаммонинг ечими икки томонлама ёндашувни талаб қилади. Талабалар ўз ҳуқуқларини билиб, уларни ҳимоя қилишда фаол бўлишлари, олий таълим муассасалари эса талабалар манфаатларини инобатга олган ҳолда ҳаракат қилишлари лозим.
Талабалар ўз ҳуқуқларини билишлари муҳим. Агар имтиҳонлардан четлатилган бўлсангиз ёки бошқа ноқонуний босимга учрасангиз, биринчи навбатда олий таълим муассасаси раҳбариятига ёзма мурожаат қилинг. Агар бу мурожаатлар натижа бермаса, адлия органларига мурожаат қилишни унутманг. Шунингдек, контракт тўловларини имкон қадар ўз вақтида амалга оширишга ҳаракат қилинг. Бундай ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида, тегишли ташкилотлар томонидан молиявий қийинчиликларга дуч келган талабалар учун қўшимча ёрдам дастурларини ишлаб чиқиш, уларга молиявий ёрдам ёки таълим кредитлари каби қулайликларни тақдим этиш лозим.
Давлат ва назорат органлари таълим муассасаларининг ноқонуний ҳаракатларини назорат қилиш ва бартараф этиш механизмларини кучайтириши керак. Бунда талабалар мурожаатларини тезкорлик билан кўриб чиқиш тизимини жорий этиш ва уларга адолатли ечим топиш зарур. Шунингдек, олий таълим муассасаларида шаффоф ва адолатли тизимни йўлга қўйиш учун доимий мониторинг ва таҳлиллар олиб борилиши керак.
Бугунги кунда таълим олиш ҳар қачонгидан ҳам муҳим. Талабаларнинг таълим олиш ҳуқуқини таъминлаш эса нафақат олий таълим муассасаларининг вазифаси, балки жамиятнинг бурчидир.
Молиявий қийинчилик сабабли бирор бир талабанинг тақдирини ўзгартириб қўйиш, унинг келажагига салбий таъсир кўрсатишга ҳеч ким ҳақли эмас. Ҳар бир талаба ўз билим ва меҳнати билан адолатга эришиши мумкин ва бу йўлда қонун унга кўмакдош бўлиши шарт.
Шоҳзод Қурбонбоев
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
