Тупроқ таҳлили — мўл ҳосил ва озиқ-овқат хавфсизлигининг муҳим омили

Бугунги кунда бутун дунё миқёсида озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш масаласи ҳар бир давлат, ҳар бир ҳукумат олдида турган энг долзарб, кечиктириб бўлмайдиган стратегик вазифалардан бирига айланиб улгурди. Сайёрамиз аҳолиси сонининг шиддат билан ортиб бориши, глобал иқлим ўзгаришлари натижасида юзага келаётган турли табиий муаммолар, сув ресурсларининг тобора чекланиб қолаётгани, шунингдек, ер унумдорлигини сақлаш ва уни келажак авлодга бутун ҳолича етказиш масалалари қишлоқ хўжалиги тизимига мутлақо янги, чуқур илмий ёндашувни татбиқ этишни талаб қилмоқда. Эндиликда шунчаки ерга уруғ қадаб, ҳосил кутиш даври ўтди, бугунги замон аграр соҳада аниқ ҳисоб-китоб, инновацион технологиялар ва кимёвий таҳлилларга суянишни тақозо этмоқда. Худди шу ҳаётий заруратдан келиб чиқиб, мамлакатимизда ҳам Президентимиз Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида қишлоқ хўжалиги соҳасини модернизация қилиш, соҳага илғор тажрибаларни жорий этиш бўйича кенг кўламли, тизимли ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Давлатимиз раҳбари томонидан қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш, уларни нобуд қилмасдан сақлаш, сифатли қайта ишлаш ва ташқи бозорларга экспорт қилиш жараёнларини қамраб олувчи яхлит, ягона тизим яратиш устувор вазифа сифатида белгилаб берилган. Бу жараёнда айниқса “даладан дастурхонгача” тамойилига қатъий амал қилиш, хавфсиз ҳамда шаффоф таъминот занжирини яратиш энг асосий мақсаддир. Озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашга бағишланган кўплаб йиғилишларда Президентимиз томонидан қишлоқ хўжалигида сифат, экологик хавфсизлик ва юқори иқтисодий самарадорлик масалалари бугунги куннинг энг муҳим, кечиктириб бўлмайдиган талаби эканлиги такрор ва такрор таъкидлаб келинмоқда.

Айнан мана шундай улкан вазифалар ижросини таъминлаш, соҳадаги янгиликларни кенг жамоатчиликка кўрсатиш мақсадида яқинда Қорақалпоғистон Республикаси Ўсимликлар карантини ва ҳимояси агентлиги томонидан оммавий ахборот воситалари вакиллари учун пресс-тур ташкил этилди. Ушбу медиа-тадбир Қорақалпоғистон Республикаси Агрокимёвий таҳлил марказида бўлиб ўтди. Тадбир давомида камера объективлари ва журналистлар нигоҳи орқали марказнинг кундалик фаолияти, у ерда ўрнатилган энг сўнгги русумдаги замонавий лаборатория ускуналарининг имкониятлари ҳамда тупроқ таҳлилларининг қишлоқ хўжалигидаги беқиёс аҳамияти ҳақида жуда батафсил, илмий асосланган маълумотлар берилди.

Мутахассислар иштирокчиларга тупроқ намуналарини даладан қабул қилиб олиш, уларни мураккаб лаборатория шароитида чуқур таҳлил қилиш, таркибидаги минерал ва органик ўғитлар миқдорини аниқлаш жараёнларини бевосита амалий тарзда намойиш этиб беришди. Шунингдек, етиштирилаётган маҳсулотларнинг амалдаги давлат стандартларига қай даражада мувофиқ келишини текшириш босқичлари ҳам кўрсатиб ўтилди. Таъкидлаш ўринлики, бундай мураккаб агрокимёвий таҳлиллар фермер ва деҳқон хўжаликларига ўзлари ишлатаётган ернинг унумдорлик даражасини илмий асосда, аниқ баҳолашга ёрдам беради. Қолаверса, ҳар бир экин турининг ўзига хос хусусиятларига мос келувчи ўғитлардан оқилона, меъёрида фойдаланиш орқали ҳосилдорликни ошириш имконини яратади.

Бугунги мураккаб шароитда тупроқ таркибини мунтазам равишда назорат қилиб бориш фақатгина мўл ҳосил олиш учун эмас, балки атроф-муҳит ва инсон саломатлиги учун ўта муҳим бўлган экологик хавфсизликни таъминлашда ҳам энг асосий омил ҳисобланади. Худди шу эзгу мақсадда марказ мутахассислари томонидан тупроқларнинг турли хил пестицидлар, инсон организми учун ўта хавфли бўлган оғир металл қолдиқлари ҳамда бошқа турдаги зарарли моддалар билан ифлосланиш даражаси юзасидан доимий, тизимли мониторинг ишлари олиб борилмоқда.

Эътиборли жиҳати шундаки, таҳлилларнинг аниқлигини таъминлаш мақсадида марказ лабораториялари Германия, Россия ва Ҳиндистон каби давлатларда ишлаб чиқарилган, жаҳон стандартларига жавоб берадиган энг замонавий ускуналар билан тўлиқ жиҳозланган. Мазкур инновацион технологиялар ҳар қандай мураккаб таҳлилларни ҳам юқори даражадаги аниқлик ва жуда қисқа вақт ичида тезкорлик билан амалга ошириш имконини бермоқда. Бундан ташқари, Жаҳон банки ҳомийлиги асосида ажратилган 96 000 АҚШ доллари миқдоридаги маблағ эвазига марказнинг асосий биноси тўлиқ қайта реконструкция қилиниб, барча талабларга жавоб берадиган замонавий кўринишга келтирилган.

Рақамларга мурожаат қиладиган бўлсак, марказ томонидан амалга оширилаётган ишлар кўлами қанчалик кенг эканлигини кўриш мумкин. Маълумотларга кўра, жорий йилнинг шу даврига қадар ҳудуддаги фермер хўжаликлари, агрокластерлар ҳамда суғориладиган экин майдонларидан фойдаланувчи бошқа субъектлар билан жами 29 987 гектардан ортиқ майдонни қамраб олувчи махсус шартномалар тузилган. Ушбу шартномалар доирасида аллақачон 22 401 гектар экин майдонларининг тупроқлари тўлиқ лаборатория таҳлилидан ўтказилиб, ушбу таҳлилларга таянган ҳолда ҳудудларнинг деталлаштирилган агрокимёвий картограммалари ишлаб чиқилди ва ушбу муҳим маълумотлар базаси uzagrolab.uz электрон платформасига жойлаштирилди.

Шу билан биргаликда, фермер ва кластерларни фақатгина юқори сифатли минерал ўғитлар билан таъминлаш мақсадида ўғит ишлаб чиқарувчи ҳамда уларни етказиб берувчи корхоналар билан 15 та шартнома имзоланган. Ушбу ҳамкорлик натижасида келтирилган 104 та намунадаги кимёвий маҳсулот чуқур агрокимёвий таҳлилдан ўтказилиб, уларнинг сифати ва яроқлилиги бўйича тегишли илмий хулосалар тақдим этилган.

Хулоса ўрнида мутахассисларнинг бир фикрини алоҳида таъкидлаш лозим: тупроқ таҳлили бу шунчаки колбалар ва реактивлар иштирокидаги оддий лаборатория жараёни эмас, балки бутун бошли миллат саломатлиги ва мамлакат озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашнинг энг муҳим, пойдевор вазифасини ўтовчи илмий асосидир. Зеро, она еримизнинг унумдорлиги ва биз истеъмол қилаётган маҳсулот сифати қаттиқ назорат қилинмас экан, келажакда юқори ҳосилдорликка эришиш ниҳоятда мушкул вазифа бўлиб қолаверади. Шу боис ҳам бугунги кунда мамлакатимизда аграр соҳани илм-фан билан уйғун ҳолда, инновацияларга таяниб ривожлантиришга давлат даражасида алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Тадбир якунида иштирокчилар томонидан бу каби очиқ мулоқотлар ва медиа турлар орқали соҳада амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларни жамоатчиликка тўғри ва холис етказиш, шу орқали аҳолининг аграр соҳага оид билим ва тушунчаларини янада ошириш муҳим аҳамият касб этиши якдил равишда эътироф этилди.