ХАВФЛИ КАСАЛЛИКДАН ЭҲТИЁТ БЎЛИНГ!

Қутуриш – ўткир юқумли касаллик бўлиб, одамларга итларнинг тишлаши натижасида юқиши қадим замонлардан бери маълум.

Инфекция манбаи қутурган итлар, мушуклар, бўрилар, тулкилар, бўрсиқлар ва бошқа ҳайвонлардир. Камдан-кам ҳолларда касаллик қуёнлардан, каламуш ва сичқонлардан юқиши мумкин. Итнинг сўлагида вирус қутуриш белгилари маълум бўлишидан 7-10 кун илгари пайдо бўла бошлайди. Итдан қутуриш касаллиги юқиши учун итнинг одамни тишлаши шарт эмас, унинг сўлаги одам терисидаги шилинган ёки  тирналган жойига тушса кифоя. Қутуриш ёз-куз ойларида кўпроқ учрайди. Одам боши ва юзининг  тишланиши оёқ-қўллари тишланишига қараганда анча хавфли. Итнинг одамни кийим-кечак устидан тишлаши ҳам хатарли.

Яраланган одам терисига тушган ит сўлагидаги вирус нерв толалари бўйлаб бош ва орқа мияга етиб боради ва уларда кўпайиб, чуқур ўзгаришлар юз беришига сабаб бўлади.

Касалликнинг инкубацион, яъни яширин даври 1-2 ой давом этади, баъзан 2 ҳафтагача қисқариши ёки 1 йилгача узайиши мумкин. Яширин даврнинг қисқа ёки узоқ бўлиши қутурган ҳайвон тишлаганида юзага келган жароҳатнинг қаерда жойлашгани ва катта-кичиклиги, чуқур ёки юзада жойлашганлигига боғлиқ.

Бошланғич, яъни продрома даври 2-3 кун давом этади. Бемор уйқуси бузилиб, иштаҳаси бўғилади. Унда қўрқув ҳисси пайдо бўлади, кайфияти ўзгариб туради. Кейин бемор атрофга лоқайд бўлган ҳолда ётади. Ҳарорати субфебрил даражада бўлади. Ҳайвон тишлаган жойдаги жароҳат тортишиб оғрийди. Сувдан ва ҳаводан қўрқиш белгилари пайдо бўлади. Бемор чанқаб суюқлик ичишга уринса, дарҳол ютиш ва нафас мускуллари тортишиб қисқариб, қаттиқ оғрийди. Бу вақтда бемор жуда қийналиб азоб чекади, шу сабабдан у сувни ичиш у ёқда турсин, кўриши биланоқ кўрқади. Баъзан суюқликни кўрганида эмас, балки номини эшитганида ҳам уни ваҳима босади. Бу ҳолат қутуриш касаллиги белгиларидандир. Нафас ва ютиш мускуллари ҳаво ҳаракати таъсирида ҳам тортишиб, қисқариши мумкин.

Беморнинг ҳарорати 38 даражагача кўтарилади, овози бўғилади, бадани терлаб, сўлаги оқади, ҳиқилдоқ тутади, кўз қорачиғи кенгаяди, оёқ-қўллари оғрийди, кўзлари бир нарсадан қўрққандек кўринади. Томири тез-тез уради, аритмия аниқланади. Нафас тартибсиз ва юзаки бўлади, вақти-вақти билан бемор чуқур-чуқур нафас олади.  Бунда арзимаган товуш, қуёш нури ва лампа ёруғи ёки бемор баданига бирор нарсанинг сал тегиши ҳам мускулларнинг тортишишига сабаб бўлади. Бу даврда бемор ухлайди, ўз-ўзини тишлайди, атрофидагиларга ҳамла қилиши ҳам мумкин, эс-ҳуши кирарличиқарли бўлиб қолади. Кейинчалик бемор кўзига йўқ нарсалар кўринади, алаҳлайди. Бу давр 2-3 кундан 5-6 кунгача давом этиши мумкин. Фалажлик даврида гидрофобия анча камаяди, бемор тинчланади, суюқлик ича бошлайди, лекин ҳарорат юқори бўлиб қолаверади, сўзларни аниқ-аниқ айта олмайди. Шу ҳолатда оёқлар фалажи бошланади ва охири ўлим билан тугайди.

Ит тишлаши натижасида фуқаролар нафақат жисмоний, моддий ва маънавий зарар кўрадилар, балки ўлим муқаррар бўлган қутуриш касаллигининг юқиш хавфи туғилишини ёдда тутишини эслатиб ўтмоқчимиз.

Афсуски, аксарият фуқароларимиз ит тишлаганда шифокорларга мурожаат қилишмайди. Ветеринария хизмати мутахассислари томонидан берилаётган уй ҳайвонларини сақлаш қоидаларига амал қилишмайди.

Касалликдан сақланишни истаган киши аввало, ҳайвонларнинг тишлашидан сақланиши, қолаверса, агар шундай кўнгилсиз ҳолга дуч келса, зудлик билан шифокорларга мурожаат қилиши лозим.

А.ЁВБАСАРОВ, туман ДСЭНМ шифокори.

С.ХОЛИМБЕТОВ, кўп тармоқли марказий поликлиника олий тоифали травматолог-ортопед шифокори.

(Фото - http://www.uzssgzt.uz)