МАМЛАКАТ ТАРАҚҚИЁТИНИНГ ҲУҚУҚИЙ КАФОЛАТИ

1992 йил 8 декабрь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг XI сессиясида тарихий аҳамиятга эга бўлган асосий Қонунимиз – Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинди.

Конституциямизнинг лойиҳасини тайёрлаш, уни икки марта халқ муҳокамасидан ўтказишдек бир ярим йиллик масъулиятли ижодий жараён ғоят қизғин кечди. Ана шу жараён ташаббускори ҳам, фаол ижодкори ҳам аввало Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Абдуғаниевич Каримовнинг ўзи бўлди. Давлатимиз асосчиси шахсан ривожланган демократик давлатлар Конституцияларини чуқур ўрганган ҳолда, ҳар бир моддани бирма-бир таҳрирдан ўтказди. Шу боис уни дунё тан олди.

Конституциямизнинг ҳар томонлама етуклиги, асосан унда суд ҳокимияти мустақиллиги ва одил судловни амалга ошириш орқали фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлаш кафолатланганлиги ушбу соҳадаги ислоҳотларнинг ривожланишида муҳим омил бўлиб хизмат қилмоқда. Мустақиллик йилларида амалга оширилган ислоҳотлар натижаси ўлароқ, 2016 йил 21 октябрда Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ қилиш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармонининг қабул қилинганлиги алоҳида аҳамият касб этди.

Фармонга кўра, судьялик лавозимига биринчи маротаба беш йил муддатга ва кейин ўн йил муддатга, шундан сўнг муддатсиз даврга тайинлаш (сайлаш)ни назарда тутувчи тегишли органларнинг таклифлари маъқулланди.

2017 йилнинг 1 апрелидан озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган муқобил жазо турларини қўллашни кенгайтириш орқали қамоқ тариқасидаги жиноий жазо тугатилиши, жиноятни содир этишда гумон қилинган шахсларни ушлаб туриш муддати 72 соатдан 48 соатга қисқартирилиши, қамоққа олиш ва уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чораларини қўллашнинг, шунингдек дастлабки терговнинг энг кўп муддати 1 йилдан 7 ойга қисқартирилиши, почта-телеграф жўнатмаларини хатлаб қўйиш ва эксгумация қилиш учун санкция бериш ҳуқуқи судларга ўтказилиши, судларга қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш рад этилганда муқобил эҳтиёт чораларини қўллаш ҳуқуқи берилиши, терговнинг тўлиқ эмаслигини суд муҳокамаси жараёнида тўлдириш механизмларини жорий этиш орқали суд томонидан жиноят ишини қўшимча тергов юритишга қайтариш институти бекор қилиниши, фуқаролик иши бўйича суд қарорини назорат тартибида қайта кўриб чиқиш муддати 3 йилдан 1 йилга қисқартирилиши, вилоят даражасидаги судлар томонидан жиноят ва фуқаролик ишларини назорат тартибида кўриб чиқиш институти тугатилиб, тегишли суд раислари ва прокурорларнинг назорат тартибида протест келтириш бўйича ваколатлари бекор қилиниши, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг ишларни назорат тартибида кўриб чиқиш бўйича бир-бирини такрорловчи ваколатлари бекор қилиниши, адлия органларининг умумий юрисдикция судлари фаолиятини моддий-техника жиҳатидан ва молиявий таъминлаш соҳасидаги вазифа ва ваколатлари Ўзбекистон Республикаси Олий судига ўтказилиши, хўжалик судлари тизимида минтақавий апелляция судлари ташкил этилиши назарда тутилмоқда.

Хулоса ўрнида таъкидлаш жоизки, суд-ҳуқуқ тизимида конституциявий талаблар асосида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг натижасида фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатлари қонуний йўл билан ҳимоя қилиниши таъминланмоқда. Яъни, асосий Қонунимиз бўлган Конституциямизда ушбу муқаддас Ватанимизда яшаётган ҳар бир инсоннинг муносиб турмуш кечириши, уларнинг орзу-интилишларини юзага чиқариш, инсонпарварлик принципларига асосланган демократик жамиятни қуришдек буюк мақсадлар ўзининг тўлиқ аксини топган.

Н.Хатамов,

Қорақалпоғистон Республикаси жиноят ишлари бўйича Олий суди раиси.

(Фото - ЎзА)