МУСИБАТХОНА ОДОБИ

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм!

Бу фоний дунёга келган тирик жон борки, вақти-соати етганида, албатта, боқий дунёга сафар қилади. Мусибат етган одамга ёки унинг оила аъзоларига таъзия билдириб қўйиш қадимдан ота-боболаримиздан келаётган урф-одат, исломиятда эса суннат амаллардандир. Таъзия сабрга чақириш, маййитнинг яқинларига тасалли берадиган сўзларни зикр қилиш ва хафалик, мусибатларини енгиллаштириш, деган маънони билдиради. Бунга Аллоҳ таолонинг: “Яхшилик ва тақвода бир-бирларингизга ёрдам беринглар”, – деган давъати ва Расулуллоҳнинг (с.а.в): “Аллоҳ биродарининг ёрдамида бўлган банданинг ёрдамидадир”, – деган ҳадиси мисол бўла олади.

Яна Расули (с.а.в) Худо: “Касалларни бориб кўринглар, жанозаларига бориб қатнашинглар, сизларга у охиратни эслатади”, – дейди. Аза муддати уч кун, бундан ортиқ аза тутиш яхши эмас. Баъзан яқинлари вафот этган баъзи биродарларимиз шундай қайғу ва ҳасратларга берилиб, то маййитнинг дунёдан ўтганига бир йил тўлгунга қадар қаттиқ аза тутишадилар, тўй-маъракаларга бормасдан қўйишади. Бу холатнинг олдини олишга ушбу кишининг яқинлари, кенг жамоатчилик, айниқса, маҳалла имом-хатиблари аралашиши ва азадаги кишига имкон қадар тушунтириб, кўнглини кўтариб, у-бу ерларга, тўй-ҳашамларга астойдил олиб бориш йўлини тутишлари керак бўлади.

Инсон вафот этгач, унинг оила аъзолари ва фарзандлари қанчалик дод-фарёд солмасин, ўлган киши тирилмайди, аксинча, дод-фарёдлари ўлганга ҳам, кетида қолганларга ҳам маънавий зарар келтиради. “Бирон қариндоши ўлганида кимки юзларига урса, оёқларини йиртса, жоҳилият замонининг дуоларини қилса, у бизлардан эмас”, – деганлар Пайғамбаримиз (с.а.в) ўз ҳадисларидан бирида.

Мусибатхона эгалари ўликни кўмиш, таъзияга келган одамларга қараш билан банд бўлиб таом тайёрлашга вақтлари етишмайди. Бундай нарса уларнинг кўнгилларига сиғмайди ҳам. Шу сабабли Пайғамбаримиз (с.а.в) қозон-тавоқ масалалари ва овқат пишириш мусибатхона эгаларининг кўнгилларига сиғмасликларини инобатга олиб, қўшниларига ва яқинларига навбатма-навбат овқат пишириб чиқишга ва тасалли бериб, мусибатини енгиллатишга буюрганлар. Қўни-қўшнилар уч кунга қадар маййит чиққан уйга овқат пишириб, келтириб туриши бизларнинг элимизда ҳам қадимдан суннат амаллари сифатида адо этилиб келинган. Аммо қўни-қўшнилар таъзияга келганларнинг барчаларига овқат тортиб, уларнинг қоринларини тўйғазиб юбориши бу масалада назарда тутилган эмас. Фақат таъзияхона эгаларини овқатлантириб туриш ва ўша жойда уларнинг ёнларида уч кунгача бирга ҳамдард бўлиб ўтирган яқинларини овқатлантириш назарда тутилганлигини биродарларимиз асло унутмасликлари керак. Ана шундай қилингандагина бу суннат амали ҳам собит ечимини топган ҳисобланади.

Пайғамбаримиз (с.а.в) маййитнинг гуноҳлари кечирилиши учун унинг жанозасида Аллоҳга ширк келтирмаган, ибодатли бандаларнинг ҳозир бўлиши шарт эканлигини баён қиладилар. Аммо жанозага юзлаб таҳоратсизларнинг келишидан маййитга заррача ҳам фойда йўқдир. Уларнинг келишлари маййитнинг қариндошларига таъзия билдириш учунгина бўлиб, улар маййитни кўтаргани, кўмгани ва шу каби бошқада ҳизматлари учун савоб олишлари мумкин.

Жаноза намози ўқилаётган пайтда, айниқса, аёлларнинг бир-бирлари ила бўлмағур гапларни гапириб ўтиришлари, шунингдек, таҳоратсиз кимсаларнинг мусулмонлар сафида туриб, намоз сафини бузишлари дуруст эмас. Масалан, икки нафар таҳоратлик мусулмон инсонлар орасига бир нафар таҳоратсиз одам кириб қолса, унинг турган ўрни бўш қолган ҳисобланади. Натижада мусулмонлар сафига путур етади. Намоз ўқилаётганда мусулмонларнинг елкалари бир-бирларининг елкаларига тегиб туради, таҳоратсиз кишиларнинг ўзи ҳам, либоси ва лозими ҳам нопок бўлганлиги учун у шайтон вазифасини бажаради. Шайтоннинг иши эса мусулмонларнинг намозларини, ибодатларини бузишдан иборатдир. Шунинг учун ҳам қандайдир сабабларга кўра таҳорат олаолмаган ва таҳоратсиз кишиларнинг жаноза намози сафига қўшилмагани маъқул. Сабаби, таҳоратсиз ёки таяммумсиз жаноза намози бўлмайди. Жаноза намози фарзи кифоя бўлиб, мабода, узрли мусулмонлар намозда қатнаша олмай қолсалар-да, бир гуруҳ бошқаларнинг намозда комил иштироки билан намозга қатнаша олмаган узрли биродарлар учун ҳам кифоя бўлади. “Фарзи кифоя”лиги учун гуноҳкорликдан асрайди. Пайғамбаримиз (с.а.в) ўликни тезлик билан кўмишни буюриб: “Жанозани тезроқ олиб боринглар, яхши инсон бўлса, тезроқ жойига олиб борасизлар, яхшилигига тезроқ етади, ёмон одам бўлса тезроқ ёмонлигига етади”, – деб буюрганлар.

Тобутни қабристонга олиб кетаётган пайтда кўтариб бораётган инсонлар Аллоҳнинг зикри билан машғул бўлиш-лари, шунингдек, маййитнинг оқибати, қаерга кетаётгани ҳақида фикр юритишлари, фойдасиз сўзлардан тийилишлари лозим. Чунки бу пайт ва вақт ғофилона сўзлардан сўзлаш вақти эмас. Аслида-ку, фойдасиз сўзларни ҳеч бир жойда гапириш керак эмас. Аммо жаноза пайтида, мусибатда бундай ноўрин хатти-ҳаракатлар, гаплар ва кулишлар шариатда қаттиқ таъқиқланади. Юқоридаги одобларга амал қилиш бизларнинг инсоний ва қолаверса, мусулмонлик бурчимиздир.

Қодирберган ҳожи Жумамурод ўғли,

Қорақалпоғистон Республикаси халқ ўқитувчиси,

тарихчи ва исломшунос, меҳнат фахрийси.