MUSIBATXONA ODOBI

Bismillahir rohmanir rohiym!

Bu foniy dunyoga kelgan tirik jon borki, vaqti-soati yetganida, albatta, boqiy dunyoga safar qiladi. Musibat yetgan odamga yoki uning oila aʼzolariga taʼziya bildirib qoʻyish qadimdan ota-bobolarimizdan kelayotgan urf-odat, islomiyatda esa sunnat amallardandir. Taʼziya sabrga chaqirish, mayyitning yaqinlariga tasalli beradigan soʻzlarni zikr qilish va xafalik, musibatlarini yengillashtirish, degan maʼnoni bildiradi. Bunga Alloh taoloning: “Yaxshilik va taqvoda bir-birlaringizga yordam beringlar”, – degan davʼati va Rasulullohning (s.a.v): “Alloh birodarining yordamida boʻlgan bandaning yordamidadir”, – degan hadisi misol boʻla oladi.

Yana Rasuli (s.a.v) Xudo: “Kasallarni borib koʻringlar, janozalariga borib qatnashinglar, sizlarga u oxiratni eslatadi”, – deydi. Aza muddati uch kun, bundan ortiq aza tutish yaxshi emas. Baʼzan yaqinlari vafot etgan baʼzi birodarlarimiz shunday qaygʻu va hasratlarga berilib, to mayyitning dunyodan oʻtganiga bir yil toʻlgunga qadar qattiq aza tutishadilar, toʻy-maʼrakalarga bormasdan qoʻyishadi. Bu xolatning oldini olishga ushbu kishining yaqinlari, keng jamoatchilik, ayniqsa, mahalla imom-xatiblari aralashishi va azadagi kishiga imkon qadar tushuntirib, koʻnglini koʻtarib, u-bu yerlarga, toʻy-hashamlarga astoydil olib borish yoʻlini tutishlari kerak boʻladi.

Inson vafot etgach, uning oila aʼzolari va farzandlari qanchalik dod-faryod solmasin, oʻlgan kishi tirilmaydi, aksincha, dod-faryodlari oʻlganga ham, ketida qolganlarga ham maʼnaviy zarar keltiradi. “Biron qarindoshi oʻlganida kimki yuzlariga ursa, oyoqlarini yirtsa, johiliyat zamonining duolarini qilsa, u bizlardan emas”, – deganlar Paygʻambarimiz (s.a.v) oʻz hadislaridan birida.

Musibatxona egalari oʻlikni koʻmish, taʼziyaga kelgan odamlarga qarash bilan band boʻlib taom tayyorlashga vaqtlari yetishmaydi. Bunday narsa ularning koʻngillariga sigʻmaydi ham. Shu sababli Paygʻambarimiz (s.a.v) qozon-tavoq masalalari va ovqat pishirish musibatxona egalarining koʻngillariga sigʻmasliklarini inobatga olib, qoʻshnilariga va yaqinlariga navbatma-navbat ovqat pishirib chiqishga va tasalli berib, musibatini yengillatishga buyurganlar. Qoʻni-qoʻshnilar uch kunga qadar mayyit chiqqan uyga ovqat pishirib, keltirib turishi bizlarning elimizda ham qadimdan sunnat amallari sifatida ado etilib kelingan. Ammo qoʻni-qoʻshnilar taʼziyaga kelganlarning barchalariga ovqat tortib, ularning qorinlarini toʻygʻazib yuborishi bu masalada nazarda tutilgan emas. Faqat taʼziyaxona egalarini ovqatlantirib turish va oʻsha joyda ularning yonlarida uch kungacha birga hamdard boʻlib oʻtirgan yaqinlarini ovqatlantirish nazarda tutilganligini birodarlarimiz aslo unutmasliklari kerak. Ana shunday qilingandagina bu sunnat amali ham sobit yechimini topgan hisoblanadi.

Paygʻambarimiz (s.a.v) mayyitning gunohlari kechirilishi uchun uning janozasida Allohga shirk keltirmagan, ibodatli bandalarning hozir boʻlishi shart ekanligini bayon qiladilar. Ammo janozaga yuzlab tahoratsizlarning kelishidan mayyitga zarracha ham foyda yoʻqdir. Ularning kelishlari mayyitning qarindoshlariga taʼziya bildirish uchungina boʻlib, ular mayyitni koʻtargani, koʻmgani va shu kabi boshqada hizmatlari uchun savob olishlari mumkin.

Janoza namozi oʻqilayotgan paytda, ayniqsa, ayollarning bir-birlari ila boʻlmagʻur gaplarni gapirib oʻtirishlari, shuningdek, tahoratsiz kimsalarning musulmonlar safida turib, namoz safini buzishlari durust emas. Masalan, ikki nafar tahoratlik musulmon insonlar orasiga bir nafar tahoratsiz odam kirib qolsa, uning turgan oʻrni boʻsh qolgan hisoblanadi. Natijada musulmonlar safiga putur yetadi. Namoz oʻqilayotganda musulmonlarning yelkalari bir-birlarining yelkalariga tegib turadi, tahoratsiz kishilarning oʻzi ham, libosi va lozimi ham nopok boʻlganligi uchun u shayton vazifasini bajaradi. Shaytonning ishi esa musulmonlarning namozlarini, ibodatlarini buzishdan iboratdir. Shuning uchun ham qandaydir sabablarga koʻra tahorat olaolmagan va tahoratsiz kishilarning janoza namozi safiga qoʻshilmagani maʼqul. Sababi, tahoratsiz yoki tayammumsiz janoza namozi boʻlmaydi. Janoza namozi farzi kifoya boʻlib, maboda, uzrli musulmonlar namozda qatnasha olmay qolsalar-da, bir guruh boshqalarning namozda komil ishtiroki bilan namozga qatnasha olmagan uzrli birodarlar uchun ham kifoya boʻladi. “Farzi kifoya”ligi uchun gunohkorlikdan asraydi. Paygʻambarimiz (s.a.v) oʻlikni tezlik bilan koʻmishni buyurib: “Janozani tezroq olib boringlar, yaxshi inson boʻlsa, tezroq joyiga olib borasizlar, yaxshiligiga tezroq yetadi, yomon odam boʻlsa tezroq yomonligiga yetadi”, – deb buyurganlar.

Tobutni qabristonga olib ketayotgan paytda koʻtarib borayotgan insonlar Allohning zikri bilan mashgʻul boʻlish-lari, shuningdek, mayyitning oqibati, qayerga ketayotgani haqida fikr yuritishlari, foydasiz soʻzlardan tiyilishlari lozim. Chunki bu payt va vaqt gʻofilona soʻzlardan soʻzlash vaqti emas. Aslida-ku, foydasiz soʻzlarni hech bir joyda gapirish kerak emas. Ammo janoza paytida, musibatda bunday nooʻrin xatti-harakatlar, gaplar va kulishlar shariatda qattiq taʼqiqlanadi. Yuqoridagi odoblarga amal qilish bizlarning insoniy va qolaversa, musulmonlik burchimizdir.

Qodirbergan hoji Jumamurod oʻgʻli,

Qoraqalpogʻiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi,

tarixchi va islomshunos, mehnat faxriysi.