НАВОИЙ АСАРЛАРИДА ТАРБИЯ МАСАЛАСИ

Бутун умрини туркий тил мавқеини кўтариш, туркий адабиёт имкониятларини дунёга тан олдириш, туркий давлатчилик асосларини мустаҳкамлаш, жамиятда ҳақиқат ва адолат мезонларини қарор топтиришга бағишланган бобокалонимизнинг ҳаёти биз ёшларга ҳар томонлама намуна бўлади. Чунки бундай зотларнинг яшаш тарзи, қилмишлари ибрат, айтмиш сўзлари ҳақиқатдир. Навоий бобомиз, аввало, ёшларни тарбиялаш ишига алоҳида эътибор берди. У болаларни илм-ҳунарли, меҳнатни севишга ундаб, ўрганилган илм ва ҳунарни халқ, Ватан йўлида сарф қилиш зарурлигини уқтирди.

Алишер Навоий илм, маърифат ҳақида ажойиб фикрларни олға суради. У ақл, илм инсоннинг энг гўзал ва зарурий фазилатларидан бири, ҳар бир кишининг энг муҳим бурчи илм олишдир, деб ҳисоблайди. Навоийнинг фикрича, илм-фанни, тарбияни эгаллаш учун ёшликдан бошлаб, астойдил ўқиб-ўрганиш керак: «Ёшлигингда йиғгил билимни, қаригач сарф қилғил ани» деган шоирнинг ўзи ҳам жуда ёшлигидан таълим олади, ўқишга берилади.

Навоийнинг энг машҳур асари “Ҳамса” таркибидаги биринчи достон «Ҳайрат-ул аброр» ҳамп фалсафий-таълимий достондир. Навоий бу асарида ўзининг фалсафий, ижтимоий-сиёсий ҳамда кишиларга таълим ва ўгит бериш масалаларига ката эътибор беради. Шоирнинг 1500 йилда яратган «Маҳбуб ул-қулуб» асари ижтимоий-сиёсий ва ахлоқий-таълимий қарашлари баён этилгани билан қизиқарли. Хуллас, Навоий бобомиз ўз асарлари билан инсонларга маънавий озиқ беради, аввало, ҳар бир инсоннин комил бўлишга чақирди.

Алишер Навоий инсон тарбиясида мактаб ва маориф масалаларига катта аҳамият берди. У меҳнаткаш халқ болаларини ўқитиш ва тарбиялаш учун мактаблар очиш ва мадрасалар қуриш тўғрисида ғамхўрлик қилди. Навоийнинг фикрича, мактаб халққа нур келтиради, унга тўғри йўл кўрсатади, болаларни билимли қилади. У ўзининг Ихлосия мадрасаси ёнида мактаб очиб, болаларни ўқитиш ва тарбиялаш учун зарур шароит яратиб, бунинг учун лозим бўлган маблағ ажратади.
Навоий дарс берувчини қуёшга ўхшатади ва бу қуёш ўз атрофидаги юлдузларга нур сочади, яъни ҳали илмдан бехабар бўлган толибларга илм нурини сочади, маърифат беради, дейди. Алишер Навоийнинг бу фикрлари ҳозирги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган. Айни даврда Президентимиз томонидан ҳам таълимга, айниқса, мактаб таълимини ривожлантиришга алоҳида эътибор берилмоқда.

Ҳамма замонларда мактаб – билим маскани бўлиб келган. Ўқитувчи ҳам, ўқувчи ҳам, бошқа маъмурлар ҳам масъулиятли бўлишлари, уни ривожлантиришга чин дилдан ҳаракат қилишлари керак. Бунда, албатта, Навоий бобомизнинг асарлари, ҳикматлари бизга йўлдош бўлади.

Ҳулкар Худаярова, НДПИ талабаси.