NAVOIY ASARLARIDA TARBIYa MASALASI

Butun umrini turkiy til mavqeini kötariş, turkiy adabiyot imkoniyatlarini dunyoga tan oldiriş, turkiy davlatçilik asoslarini mustahkamlaş, jamiyatda haqiqat va adolat mezonlarini qaror toptirişga bağişlangan bobokalonimizning hayoti biz yoşlarga har tomonlama namuna böladi. Çunki bunday zotlarning yaşaş tarzi, qilmişlari ibrat, aytmiş sözlari haqiqatdir. Navoiy bobomiz, avvalo, yoşlarni tarbiyalaş işiga alohida eʼtibor berdi. U bolalarni ilm-hunarli, mehnatni sevişga undab, örganilgan ilm va hunarni xalq, Vatan yölida sarf qiliş zarurligini uqtirdi.

Alişer Navoiy ilm, maʼrifat haqida ajoyib fikrlarni olğa suradi. U aql, ilm insonning eng gözal va zaruriy fazilatlaridan biri, har bir kişining eng muhim burçi ilm olişdir, deb hisoblaydi. Navoiyning fikriça, ilm-fanni, tarbiyani egallaş uçun yoşlikdan boşlab, astoydil öqib-örganiş kerak: «Yoşligingda yiğgil bilimni, qarigaç sarf qilğil ani» degan şoirning özi ham juda yoşligidan taʼlim oladi, öqişga beriladi.

Navoiyning eng maşhur asari “Hamsa” tarkibidagi birinçi doston «Hayrat-ul abror» hamp falsafiy-taʼlimiy dostondir. Navoiy bu asarida özining falsafiy, ijtimoiy-siyosiy hamda kişilarga taʼlim va ögit beriş masalalariga kata eʼtibor beradi. Şoirning 1500-yilda yaratgan «Mahbub ul-qulub» asari ijtimoiy-siyosiy va axloqiy-taʼlimiy qaraşlari bayon etilgani bilan qiziqarli. Xullas, Navoiy bobomiz öz asarlari bilan insonlarga maʼnaviy oziq beradi, avvalo, har bir insonnin komil bölişga çaqirdi.

Alişer Navoiy inson tarbiyasida maktab va maorif masalalariga katta ahamiyat berdi. U mehnatkaş xalq bolalarini öqitiş va tarbiyalaş uçun maktablar oçiş va madrasalar quriş töğrisida ğamxörlik qildi. Navoiyning fikriça, maktab xalqqa nur keltiradi, unga töğri yöl körsatadi, bolalarni bilimli qiladi. U özining Ixlosiya madrasasi yonida maktab oçib, bolalarni öqitiş va tarbiyalaş uçun zarur şaroit yaratib, buning uçun lozim bölgan mablağ ajratadi.
Navoiy dars beruvçini quyoşga öxşatadi va bu quyoş öz atrofidagi yulduzlarga nur soçadi, yaʼni hali ilmdan bexabar bölgan toliblarga ilm nurini soçadi, maʼrifat beradi, deydi. Alişer Navoiyning bu fikrlari hozirgi kunda ham öz ahamiyatini yöqotmagan. Ayni davrda Prezidentimiz tomonidan ham taʼlimga, ayniqsa, maktab taʼlimini rivojlantirişga alohida eʼtibor berilmoqda.

Hamma zamonlarda maktab – bilim maskani bölib kelgan. Öqituvçi ham, öquvçi ham, boşqa maʼmurlar ham masʼuliyatli bölişlari, uni rivojlantirişga çin dildan harakat qilişlari kerak. Bunda, albatta, Navoiy bobomizning asarlari, hikmatlari bizga yöldoş böladi.

Hulkar Xudayarova, NDPI talabasi.