NAVOIY ASARLARIDA TARBIYa MASALASI

Butun umrini turkiy til mavqeini koʻtarish, turkiy adabiyot imkoniyatlarini dunyoga tan oldirish, turkiy davlatchilik asoslarini mustahkamlash, jamiyatda haqiqat va adolat mezonlarini qaror toptirishga bagʻishlangan bobokalonimizning hayoti biz yoshlarga har tomonlama namuna boʻladi. Chunki bunday zotlarning yashash tarzi, qilmishlari ibrat, aytmish soʻzlari haqiqatdir. Navoiy bobomiz, avvalo, yoshlarni tarbiyalash ishiga alohida eʼtibor berdi. U bolalarni ilm-hunarli, mehnatni sevishga undab, oʻrganilgan ilm va hunarni xalq, Vatan yoʻlida sarf qilish zarurligini uqtirdi.

Alisher Navoiy ilm, maʼrifat haqida ajoyib fikrlarni olgʻa suradi. U aql, ilm insonning eng goʻzal va zaruriy fazilatlaridan biri, har bir kishining eng muhim burchi ilm olishdir, deb hisoblaydi. Navoiyning fikricha, ilm-fanni, tarbiyani egallash uchun yoshlikdan boshlab, astoydil oʻqib-oʻrganish kerak: «Yoshligingda yigʻgil bilimni, qarigach sarf qilgʻil ani» degan shoirning oʻzi ham juda yoshligidan taʼlim oladi, oʻqishga beriladi.

Navoiyning eng mashhur asari “Hamsa” tarkibidagi birinchi doston «Hayrat-ul abror» hamp falsafiy-taʼlimiy dostondir. Navoiy bu asarida oʻzining falsafiy, ijtimoiy-siyosiy hamda kishilarga taʼlim va oʻgit berish masalalariga kata eʼtibor beradi. Shoirning 1500-yilda yaratgan «Mahbub ul-qulub» asari ijtimoiy-siyosiy va axloqiy-taʼlimiy qarashlari bayon etilgani bilan qiziqarli. Xullas, Navoiy bobomiz oʻz asarlari bilan insonlarga maʼnaviy oziq beradi, avvalo, har bir insonnin komil boʻlishga chaqirdi.

Alisher Navoiy inson tarbiyasida maktab va maorif masalalariga katta ahamiyat berdi. U mehnatkash xalq bolalarini oʻqitish va tarbiyalash uchun maktablar ochish va madrasalar qurish toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qildi. Navoiyning fikricha, maktab xalqqa nur keltiradi, unga toʻgʻri yoʻl koʻrsatadi, bolalarni bilimli qiladi. U oʻzining Ixlosiya madrasasi yonida maktab ochib, bolalarni oʻqitish va tarbiyalash uchun zarur sharoit yaratib, buning uchun lozim boʻlgan mablagʻ ajratadi.
Navoiy dars beruvchini quyoshga oʻxshatadi va bu quyosh oʻz atrofidagi yulduzlarga nur sochadi, yaʼni hali ilmdan bexabar boʻlgan toliblarga ilm nurini sochadi, maʼrifat beradi, deydi. Alisher Navoiyning bu fikrlari hozirgi kunda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan. Ayni davrda Prezidentimiz tomonidan ham taʼlimga, ayniqsa, maktab taʼlimini rivojlantirishga alohida eʼtibor berilmoqda.

Hamma zamonlarda maktab – bilim maskani boʻlib kelgan. Oʻqituvchi ham, oʻquvchi ham, boshqa maʼmurlar ham masʼuliyatli boʻlishlari, uni rivojlantirishga chin dildan harakat qilishlari kerak. Bunda, albatta, Navoiy bobomizning asarlari, hikmatlari bizga yoʻldosh boʻladi.

Hulkar Xudayarova, NDPI talabasi.