БАЛИҚ ОВИ

(Ҳаётий воқеа)

Бу воқеа 1982  йили сентябрь ойининг охирларида бўлган эди. Икки йиллик ҳарбий хизматдан кейин  Бухоро педагогика институтига ўқишга кирдим. Мен олийгоҳни тугатиб келган кунларим  –  пахта  йиғим-терим  даври   эди. Орадан   йиллар ўтиб,  ҳамқишлоғим Ўрозимбат бобо билан дуч келишимга ўтин ғамида Амударё бўйига чиқишим сабабчи эди.

Дарё бўйида эски ўзанни ёқалаб келаётганимда  баланд  тупроқ дамба устида  овулимизнинг  кексаларидан бири Ўрозимбат бобони кўриб қолдим ва “Ассалому алайкум, бобо” деб саломлашдим. У киши  саломимга алик олиб, менинг кимлигимни сўради. Мен бундан ажабланмадим. Чунки армиядан қайтгач, бобо билан дуч келмагандик.

–  Мен муаллим  Давлатбой аканинг ўғлиман, – дедим. Шунда бобо менга “Сени Худонинг ўзи етказди” деб  сувининг  бир тарафи дарёга туташган  эски ўзандан  тўр билан балиқ овлашни таклиф қилди.

     Бобо   қопидаги тўрни чиқариб, сувга ёйиб, ов қилиш тараддудини бошлади. Ўзим ҳам бундай машғулотларга  ишқибоз  бўлганим учун ўтинга келганимни унутиб,  ишга киришиб кетдим.  Кузак бўлишига қарамай, туш пайти куннинг тафти ёздагидек эди. Лекин сув салқин. Одам танасига ёқмас,  этни жунжиктирарди. Менинг чекимга сувли қир бўйлаб тўр тортиш тушган  эди. Балиқ ови шу тариқа бошланди. Ўзаннинг яримига етганимизда тўримиз сув тубидаги шох-шаббаларга илиб,  олдинга  тортишнинг иложи қолмади. Шунда бобо менга юзланиб “сен тўрга илашиб қолишинг мумкин, мен ўзим  айириб оламан”, деб ечиниб сувга чўнғиди. Сув салқин, бунинг устига  чуқур эди. Чуқурликдаги  сув юзасидан  ҳам салқин бўлишини билардим. Ўрозимбат бобо сувга шўнғиганига бир-бир ярим минутдан ошиб кетган бўлса-да,  сув юзига чиқай демайди. Мени ваҳима боса бошлади. Наҳотки... бирон кор-ҳол бўлган бўлса?  Мен уни қутқариш учун  энди сувга шўнғимоқчи эдим, бобо сувдан чиқиб, “тўр чотларга илиб қолибди, бўшатдим тортавер,” деди. Мен шундай қилдим. Биз ўзан сувининг  олди берк жойига яқинлашдик. Олдимизда йирик-йирик балиқлар кўрина бошлади.  Шунда бобо мендан:

  – Сенга қанча балиқ керак, – деб сўради. Шунда менда бобога нисбатан бошқача фикр уйғонди. Шунча балиқдан  менга озгина бермоқчими, деб ўйладим,  бутун оиламизга  2-3 таси етиб қолар-ов, деб чамаладим ва айтдим. Лекин  барибир  кўпроқ берар деган умид бор эди.  Чунки тўримизда балиқ кўп , катта-катта эди. Тўрни тортишдан тўхтадик. Балиқлар тўрга урилиб  чиқишга уринарди. Лекин тўр қалин ва кенг бўлганлиги туфайли чиқиб кета олмас эди. Бу манзарани кўришнинг ўзи завқли эди.  Бобо менга аталган 3 та балиқни ташқарига улоқтирди. Ўзи ҳам 3-4 та балиқ олиб қолганини  “балиқ эртага ҳам керак”, деб тўрдан озод қилди.  Шунда менинг унга нисбатан фикрим ўзгарди,  кўнглимда илиқлик пайдо бўлди. Сабаби у кишининг табиатга бўлган муносабати  жуда ибратли эди. Тўридаги бойликни ўзиники эмас, табиий бойлик деб ҳисоблаб, уни  авайлаб, меъёрида фойдаланиш керак деган эътиқод бор эди. Чунки, сувнинг бир тарафи  Амударёга туташган, тўрдан озод бўлган балиқлар,  албатта, ўз тириклигини давом эттиришига бобонинг ишончи комил эди.

Тўлибой  ЙЎЛДОШЕВ,  32-сонли мактаб ўқитувчиси.