ПУЛ ҚЎЛНИНГ КИРИ...МИ? ЁХУД ҲАЁТИМИЗДА ТОБОРА БОЛАЛАБ КЕТАЁТГАН НОМАҚБУЛ ОДАТЛАР ХУСУСИДА МУЛОҲАЗАЛАР
"Агар еб-ичишим ва кийинишим бўлмаганида гулдай кунимни кўрар эдим-ов", деган экан бир жайдари одам. Ҳа, тан олиш керак, аваллари оила даромадининг асосий қисми озиқ- овқат, рўзғор эҳтиёжи ва кийим-кечакка ишлатилар, ҳеч бўлмаганда маош олинганида ойнинг ярмидан кўпига етгудай заҳира ғамланар эди.
Менинг назаримда кейинги йилларда бу заруратлардан ҳам устунроқ “борди- келди” деган ташвиш пайдо бўлди. Бу қариндош-уруғ, яқинлардан ҳам ташқари таниш, қўшни, маҳалладош,бирга ўқиган, бирга армияда хизмат қилган, бирга сиҳатгоҳда дам олган, касалхонада бирга даволанган “кўз қиймасларимиз”, қўшниларнинг қариндошлари ва ҳоказоларнинг тўй-зиёфатлари, маъракалари, қирқ ёшликдан бошланадиган турли ёшдаги юбилейларга қилинадиган манғитча шевада айтсам, қада-қойимлардир.
Ҳа, ҳа, аслида арзимасдек кўринган шу борди-келдилар оилаларни баъзан қийнаб, баъзан ноқулай ҳолга солиб қўяяпти. Ахир бировники бировда қолмайди деганларидай, қада қилганларга қайтариш фурсати етганида кимнинг чўнтагида пули бўлса, кимнингдир чўнтаги қуруқ бўлиши ҳам мумкин. Лекин оила эҳтиёжларидан кечиб, қарз олиб бўлса-да,айтилган жойдан қолмасликка интиламиз. Қўшни лар, синфдошлар, қурдошлар, ҳамкасблар ва ҳоказолар билан ойма- ой ўйналадиган зиёфатлар буларнинг устига устак. Бундай “чиқимли” кунлар баъзан ҳафта- ўн кунда бир келса, баъзан кунига бир нечаси баравар келиб қолади. Баъзан тўйларга келган таклифномаларни ўқиб, тўй эгасининг кимлигини эслай олмай қоладиган кунларимиз ҳам бўлади. Лекин... барибир “ айтилган жойдан қолиб бўлмайди”.
Баъзан ўйлаб қоламан: тўйларни улкан, ҳашамдор тўйхонани тўлдириб, 300-400 одам йиғиб дабдабали қилиб бериш шартми? Ит эгасини, мушук бекасини танимайдиган даражада оломонни тўплашга не ҳожат? Ахир шунча одамни кутиш учун ҳам тўй эгалари озмунча заҳмат чекишадими? Аксарият оилалар фарзандлари мактабни битириши биланоқ хорижга ишга юборишга ҳаракат қилишади. У ёқда не бир машаққатлар эвазига, мусофирликда ишлаб топилган пуллар эса тўй-маъракага ё машина олишга ишлатилади. Гўё тўйлар, машиналар, ҳовли-жойларимизни замонавий услубда таъмирлаш ҳаётимизнинг бош мақсадига айланиб қолгандай. Ачинарлиси, мана шундай бўлмағур орзу -ҳавасларни деб навқирон йигитларнинг хорижда ишлашга мажбур бўлаётганидир. Натижада эндигина оила қурган йигитлар ҳам дийдорига тўймаган келинлар билан айро яшашяпти, норасида болалар отаси билан телефонда гаплашади, тушларида дийдорлашади.
Бозордан қайтаётганимда 30- 35 ёшлар атрофидаги икки келинчакнинг суҳбати диққатимни тортди:
– Кеча “пособия”м тушганига қўшниларга “ташкил”имни бериб қутулайин деб харажат қилиб қайтдим, – деди бири қўлидаги сумкаларига ишора қилиб.
– Тўғри қилибсан, – уни қувватлади ҳамроҳи. – Ахир меҳмон чақиришнинг ўзи бўладими? Кундан кун ўтаверса, пул турадими, ишлатилиб кетади. Ҳаммага ўзим телефон қилиб айтиб чиқаман, сен бемалол ишларингга қарайвер.
Мен истай-истамай келинчакларнинг гурунгини тинглашга мажбур эдим. Шу баробарида ўйлайман: қўшни тенгдошлари билан зиёфатлашиш юртимиз келинларига болалари ташвишидан ҳам муҳим бўлиб қолдими? Наҳотки? Бунинг учун болалар нафақаси сарфланишидан ташқари неча оилада неча болалар онаси зиёфатга кетиб, қаровсиз қолиб кетиши эса ҳаммасидан ҳам ачинарлидир.Шулар ҳақда ўйлаб ўтириб, файласуфнинг “Пул топиш учун жасорат, уни сақлаш учун ақл, сарфлаш учун эса санъат талаб қилинади”, деган сўзларини эсладим.
Давраларда “одамларда пул йўқ” деган гапларни тез- тез эшитамиз. Аслида пул йўқ бўлмайди, доим мавжуд, фақат чўнтаклардан чўнтакларга кўчиб юради. Биз эса ... чўнтакларимиз бўш бўлмаслиги учун уни файласуф айтганидай сарфлашга одатланишимиз керакка ўхшайди. Илло, номақбул ишларга эмас.
Ойгул РАЖАБОВА.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
