ЛЕЙШМАНИОЗ КАСАЛЛИГИНИ ИСКАБТОПАР ЧИВИНЛАР ТАРҚАТАДИ

Лейшманиоз – одамларда ва ҳайвонларда учрайдиган трансмиссив протозой касаллик бўлиб, қўзғатувчиси содда турга мансуб бир ҳужайрали организм лейшманиялар ҳисобланади. Искабтопар чивинлар касаллик ташувчи бўлиб, чақиш йўли билан юқтирадилар. Инсонда  иситмалаш, ички аъзолар ёки тери тўқималарининг шикастланиши билан намоён бўлади.

Лейшманиоз касаллигининг тери ва весцерал турлари учрайди. Тери лейшманиозида чивин  чаққандан  сўнг, яра пайдо бўлади ва инкубацион давр асосан 1-4  ҳафтагача, баъзан 1,5-2 ойгача давом этади. Қичишиш билан бошланиб, терида бир  умрлик чандиқ қолишига сабаб бўлади. Тери лейшманиози касаллиги билан барча  ёшдагилар касалланиши мумкин. Касалликдан сўнг, мустаҳкам иммунитет пайдо бўлиб, бир умрга сақланади ва камдан-кам ҳолларда қайталаниш мумкин.

Аҳоли пунктларида искабтопарлар асосан поллар остида, ахлатхоналар ва бошқа шунга ўхшаш жойларда кўпаяди. Табиий шароитда улар кемирувчилар, қушлар инида, дарахтлар ковакларида кўпаядилар. Табиий ўчоқларда июль ва август ойларининг боши уларнинг кўпаядиган даври ҳисобланади.

Весцерал  лейшманиоз қўзғатувчилари эса жигар, талоқ, лимфа тугунларида ривожланиб, аста-секин  одам организмининг заҳарланишига  олиб  келади. Бу касалик  билан  асосан 1 ёшдан 5 ёшгача бўлган  болалар касалланади. Касаллик  манбаи асосан  итлар, бўри, тулки ва бошқалар  бўлиши мумкин. Весцерал  лейшманиоз  касаллигида тўсатдан  тана  ҳарорати 39-40 градусгача кўтарилиши  билан  бошланиб, сурункали  кечади. Айрим ҳолларда  касаллик аста-секинлик билан  бошланиб, умумий  ҳолсизлик, терининг рангсизланиши, тошмаларнинг пайдо бўлиши билан характерланади.  Касалликнинг  биринчи аломатлари  бошланганда шифокорга зудлик  билан мурожаат  қилиш  керак. Чунки касалликнинг  натижаси ўз вақтида ва тўғри даволашга  боғлиқ.

Искабтопарларни камайтириш учун аҳоли пунктлари ҳамда хонадонларда ободонлаштириш ишларини олиб бориш керак. Шунингдек, хонадонлар  деворларининг пастки қисмларини бетон қопламалар билан қоплаш, кўчаларни асфальтлаштириш, ҳовлиларни пишиқ ғишт билан қоплаш мақсадга мувофиқдир.

Т.Атамурадов, шифокор-паразитолог.

А. Аллаяров, энтемолог.