LEYShMANIOZ KASALLIGINI ISKABTOPAR ChIVINLAR TARQATADI
Leyshmanioz – odamlarda va hayvonlarda uchraydigan transmissiv protozoy kasallik boʻlib, qoʻzgʻatuvchisi sodda turga mansub bir hujayrali organizm leyshmaniyalar hisoblanadi. Iskabtopar chivinlar kasallik tashuvchi boʻlib, chaqish yoʻli bilan yuqtiradilar. Insonda isitmalash, ichki aʼzolar yoki teri toʻqimalarining shikastlanishi bilan namoyon boʻladi.
Leyshmanioz kasalligining teri va vestseral turlari uchraydi. Teri leyshmaniozida chivin chaqqandan soʻng, yara paydo boʻladi va inkubatsion davr asosan 1-4 haftagacha, baʼzan 1,5-2 oygacha davom etadi. Qichishish bilan boshlanib, terida bir umrlik chandiq qolishiga sabab boʻladi. Teri leyshmaniozi kasalligi bilan barcha yoshdagilar kasallanishi mumkin. Kasallikdan soʻng, mustahkam immunitet paydo boʻlib, bir umrga saqlanadi va kamdan-kam hollarda qaytalanish mumkin.
Aholi punktlarida iskabtoparlar asosan pollar ostida, axlatxonalar va boshqa shunga oʻxshash joylarda koʻpayadi. Tabiiy sharoitda ular kemiruvchilar, qushlar inida, daraxtlar kovaklarida koʻpayadilar. Tabiiy oʻchoqlarda iyul va avgust oylarining boshi ularning koʻpayadigan davri hisoblanadi.
Vestseral leyshmanioz qoʻzgʻatuvchilari esa jigar, taloq, limfa tugunlarida rivojlanib, asta-sekin odam organizmining zaharlanishiga olib keladi. Bu kasalik bilan asosan 1 yoshdan 5 yoshgacha boʻlgan bolalar kasallanadi. Kasallik manbai asosan itlar, boʻri, tulki va boshqalar boʻlishi mumkin. Vestseral leyshmanioz kasalligida toʻsatdan tana harorati 39-40 gradusgacha koʻtarilishi bilan boshlanib, surunkali kechadi. Ayrim hollarda kasallik asta-sekinlik bilan boshlanib, umumiy holsizlik, terining rangsizlanishi, toshmalarning paydo boʻlishi bilan xarakterlanadi. Kasallikning birinchi alomatlari boshlanganda shifokorga zudlik bilan murojaat qilish kerak. Chunki kasallikning natijasi oʻz vaqtida va toʻgʻri davolashga bogʻliq.
Iskabtoparlarni kamaytirish uchun aholi punktlari hamda xonadonlarda obodonlashtirish ishlarini olib borish kerak. Shuningdek, xonadonlar devorlarining pastki qismlarini beton qoplamalar bilan qoplash, koʻchalarni asfaltlashtirish, hovlilarni pishiq gʻisht bilan qoplash maqsadga muvofiqdir.
T.Atamuradov, shifokor-parazitolog.
A. Allayarov, entemolog.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
