LEYŞMANIOZ KASALLIGINI ISKABTOPAR ÇIVINLAR TARQATADI

Leyşmanioz – odamlarda va hayvonlarda uçraydigan transmissiv protozoy kasallik bölib, qözğatuvçisi sodda turga mansub bir hujayrali organizm leyşmaniyalar hisoblanadi. Iskabtopar çivinlar kasallik taşuvçi bölib, çaqiş yöli bilan yuqtiradilar. Insonda  isitmalaş, içki aʼzolar yoki teri töqimalarining şikastlanişi bilan namoyon böladi.

Leyşmanioz kasalligining teri va vestseral turlari uçraydi. Teri leyşmaniozida çivin  çaqqandan  söng, yara paydo böladi va inkubatsion davr asosan 1-4  haftagaça, baʼzan 1,5-2 oygaça davom etadi. Qiçişiş bilan boşlanib, terida bir  umrlik çandiq qolişiga sabab böladi. Teri leyşmaniozi kasalligi bilan barça  yoşdagilar kasallanişi mumkin. Kasallikdan söng, mustahkam immunitet paydo bölib, bir umrga saqlanadi va kamdan-kam hollarda qaytalaniş mumkin.

Aholi punktlarida iskabtoparlar asosan pollar ostida, axlatxonalar va boşqa şunga öxşaş joylarda köpayadi. Tabiiy şaroitda ular kemiruvçilar, quşlar inida, daraxtlar kovaklarida köpayadilar. Tabiiy öçoqlarda iyul va avgust oylarining boşi ularning köpayadigan davri hisoblanadi.

Vestseral  leyşmanioz qözğatuvçilari esa jigar, taloq, limfa tugunlarida rivojlanib, asta-sekin  odam organizmining zaharlanişiga  olib  keladi. Bu kasalik  bilan  asosan 1 yoşdan 5 yoşgaça bölgan  bolalar kasallanadi. Kasallik  manbai asosan  itlar, böri, tulki va boşqalar  bölişi mumkin. Vestseral  leyşmanioz  kasalligida tösatdan  tana  harorati 39-40 gradusgaça kötarilişi  bilan  boşlanib, surunkali  keçadi. Ayrim hollarda  kasallik asta-sekinlik bilan  boşlanib, umumiy  holsizlik, terining rangsizlanişi, toşmalarning paydo bölişi bilan xarakterlanadi.  Kasallikning  birinçi alomatlari  boşlanganda şifokorga zudlik  bilan murojaat  qiliş  kerak. Çunki kasallikning  natijasi öz vaqtida va töğri davolaşga  boğliq.

Iskabtoparlarni kamaytiriş uçun aholi punktlari hamda xonadonlarda obodonlaştiriş işlarini olib boriş kerak. Şuningdek, xonadonlar  devorlarining pastki qismlarini beton qoplamalar bilan qoplaş, köçalarni asfaltlaştiriş, hovlilarni pişiq ğişt bilan qoplaş maqsadga muvofiqdir.

T.Atamuradov, şifokor-parazitolog.

A. Allayarov, entemolog.