ТУРМУШ ЧОРРАҲАЛАРИДА

ЖАЗО

(бўлган воқеа)

Бибисора эна кенжа ўғлини уйлантирди. Уч келиннинг рўзғорини бўлаклаб, кенжа келинни туширган энанинг уйи ҳам, кўнгли ҳам тўлди. Бир-биридан эпчил, саришта, аҳил-иноқ учта келин рўзғори алоҳида бўлишса-да, тез-тез қайнота-қайноналарининг аҳволидан хабар олиб туришни канда қилишмайди. Қўни-қўшниларнинг ҳавас билан қарашларини ҳис этган сари кўнгли тоғдай бўлади энанинг.

- Биби, -деди бир куни ён қўшниси, ҳам яқин дугонаси Жонгил эна, - кенжа келинингга бошқачароққарайсанми ё Гулнозанинг ота-онаси қизига ҳаддан зиёд кийим қилишганми? –деб қолди дабдурустдан.

Бибисора эна ҳайрон бўлди. Чунки Жонгил ҳеч қачон бировнинг ғийбатини қилмасди. Кўнгли хижил бўлди-ю, дугонасига сир бой бермади.

- Ҳозирги ёшлар бир энлик матодан ҳам кийим тикиб олаверишади, - деди. Овози ўзига ҳам ноқулай эшитилди. Бошқа гап ортиқчалигини сезиб, мол-ҳолни баҳона қилди-ю, уйига ошиқди.

Тушликдан сўнг шундоқ уйлари яқинидаги мактабда ишлайдиган келини ишдан қайтди. Ҳеч қачон келинларининг кийим-бошига синчиклаб қарашга ўрганмаган Бибисора эна Гулнозани бошдан-оёқ кузатди. У эгнига яп-янги куртка кийиб олганди. Қайнонасининг бошқача назарини сезган Гулноза:

- Ярашибдими, эна, -деди кулиб. – Дадам Фарғонадан олиб келган экан, ўзимники бор, десам ҳам кийдириб юборишди.

"Ахир қудам Фарғонадан келганида бундай совға ҳақида ҳеч нарса демаган эди-ку” -ўйлади у ва келинига ярашиб турган енгил курткани силаб қўйди:

- Ярашибди, тўйларга кий, болам, дадангга раҳмат. – Ахир совғани рад этиб бўлмайди-да, болам.

Орадан икки кун ўтиб, Гулнозанинг онаси Гулпошша қўнғироқ қилди.

- Қудағай, бугун кечқурун раҳматли қайнотамни ёд этиб, Қуръон тиловат қилдираяпмиз, Гулноза билан келинг,- деди.

Кечқурун катта ўғли Исмоилнинг машинасида қудағайиникига борадиган бўлишди. Негадир Гулноза қайнонаси тўйда қилган пальтосини кийиб чиқди.

- Курткангни кий, болам, - деди Бибисора эна келинига, - Жудаям ярашиб тураркан, бўлақол, қизим.

Янги келин қайнонага итоат этди, курткасини кийиб чиқди.

Қудағайи уларни очилиб-сочилиб кутиб олди. Айниқса, Гулнозанинг эгнидаги курткасини кўриб, янада яшнаб кетди. Ярашганини, энг сўнгги урфдаги куртка эканини айтиб, қудағайига, куёви Илҳомжонгга раҳмат айтишни ҳам унутмади. Сўнг Гулнозага юзланиб:

- Устки кийимларинг бир нечта эди, қудағайимни анчагина чиқим қилибсан-да, болам, - деди бироз ўнғайсизланиб.

- Ҳеч қиси йўқ! – Қудағайининг гапига жавобан деди Бибисора эна. – Чиқимдор бўлсак, ўғирлик қилиб эмас, ўз пулимиз ҳисобидан бўлдик, хижолат бўлманг, қудағай, энди Гулноза бизнинг қизимиз, уни қандай кийинтиришни ўзимиз биламиз.

Гулнозанинг боши эгилди. Ойлик маошидан ўғринча пул йиғиб олган янги курткаси худди оловдай баданини куйдирди. Ловуллаб кетган юзини яширганча ичкарига йўналди.

Шу кундан бошлаб янги курткасини киймай қўйди. Қайнонасининг юзига қарай олмай қолди.

Бибисора эна ўзига яраша ғурурли, мард эди. Бирон марта келинига ҳам, қудағайига ва ўғлига ҳам бу ҳақда сўз очмади, киноя-кесатиқ қилмади. Гулноза учун қайнонасининг бу тутуми ҳар қандай дашномдан ҳам, калтакдан ҳам оғир эди.

Бир куни уйларига ота-онаси меҳмонга келишди. Нима бўлди-ю, гап орасида Гулпошша эна қизидан янги курткасини нега киймаётганини сўраб қолди. Гулнозанинг боши эгилди. Қанчалик қийналиб, ич-ичидан мулзам бўлиб турса-да, кексалар олдида ўз айбини тан олди:

- Курткам, курткам ... ўғирлаб олгандим, - деди-ю бу хонадонга келин бўлиб тушганидан бери илк марта йиғлиб юборди.

Орага жимлик чўкди. Ота-онаси ҳам ҳайрон, ҳам ноқулай ҳолатда қизига жим қараб қолишди.

Бибисора эна чойнакдаги чойни шопириб, пиёлага қуяркан кулди:

- Шуни билган бўлсанг, яхши, қизим. Бундан бу ёғига ўғирлик молни уйимизга ҳаргиз олиб кела кўрма, оилангдан барака кетади-я, - деди сир бой бермай.

Қудаси ҳам, қудағайи ҳам гап нимадалигига тушунмай, ноқулай ҳолатга тушиб, ерга қараб ўтиришар, иккаласини ҳам: "Гулноза ўғрими?” деган савол қийнарди. Бибисора эна эса майдаланиб ўтиришни ўзига эп кўрмадими, ё янги қуда-қудағайини мулзам қилишни истамадими, гапни кавлаштириб ўтирмади-да Гулнозага юзланиб:

- Бир ёлғон иккинчи ёлғонни, қўшалоқ ёлғонлар жанжални, ҳатто бузғунчиликларни бошлаб келади, - деди босиқлик билан. – Кўрдингми, болам, сенинг ёлғонинг ота-онангнинг дилини хира қилди, ўғирликка қўл уришингга сабаб бўлди. Бу қилиғингни ташламасанг, эртага болаларинггаюқтирасан, жамиятга зарар келтирасан. Ахир оила ёлғонлар устига қурилмайди-ку, болам. Оила – муқаддас. Уни биз жонимиз устида қуриб, асраб, обод этдик. Сен шу ободликка бир марта қора чапласанг ва уни эл билса, умр бўйи бу доғни юволмайсан. Билиб қўй, хато – бир марта кечирилади. Иккинчи марта қилинган хато бу – хато эмас, душманлик бўлади. Душманга эса ҳамма ҳам аёвсиз бўлади.

Гулноза турмушининг илк чорраҳасидаёқ ўзи қилган хато учун ота-онаси олдида уятдан бошини кўтаролмай қолди. 

Робия ЙЎЛДОШЕВА.

(Фото - http://new-kino-films.ru)