Шогирдлар камоли – устоз ифтихори

(Очерк)

У одатдагидек тонг ёришмасидан бурун туриб, бадантарбия қилди. Ҳовли бўйлаб югураётириб хаёланбугунги ишларини режалаштирди. Кеча бир ўқитувчи қўнғироқ қилиб, мактабига келиб кетишини илтимос қилган, курашга иқтидорли болаларни саралаб олишга кўмак сўраганди. Ишга ҳар кунгидан вақтлироқ бориб ўша ўқитувчининг ҳам илтимосини бажаришим керак, - деган ўй ўтди кўнглидан.

Аслида қобилиятсиз боланинг ўзи бўлмайди. Бироқ ҳамма ҳам полвон бўлавермайди-да. Буни тўғри англаш керак. Ахир бир боланинг спортга илк қадам қўйган кунидан то у камолга етгунича неча-неча йиллар, мураббийнинг қанча-қанча заҳматли меҳнатлари кетади. Ҳамма болалар ҳам устоз меҳнатини қадрлаб, машқларни давом эттиравермайди, балки, салгина жисмоний зўриқишларга чидамай спортни ташлаб юборади. Машқда қанча қийналса, даврага тушганида ўзига шунча яхши бўлишини ўйламайди.

Чўнтагидаги телефон қўнғироғи унинг хаёлларини тўзитиб юборди, қўнғироққа жавоб беришга ошиқди:

- Эшитаман, алло!

- Ассалому алайкум, устоз! Яхшимисиз, уйдагилар бари омонми? Эрта туриш одатингизни билганим учун қўнғироқ қилавердим. Байрамингиз қутлуғ бўлсин! Бизнинг бахтимизга доим соғ бўлгайсиз, устоз!

Саломга алик олиб, сўрашишга телефондаги овоз йўл қўймасди:

- Ҳозир болалар билан машғулотдаман. Бошқалардан аввал табриклай, деб эрта саҳардан йўқладим. Вақтим зиқроқ эди, устоз. Чечама, сингилларима салом айтинг!

Телефонда йўқлаган унинг илк шогирдларидан бири, ҳозирги кунда кураш бўйича Ўзбекистон терма жамоаси мураббийи бўлиб ишлаётган Мурод Дўсимбетов эди.

Унинг юзлари қувончдан ёришиб кетди. Эҳ-ҳай, ҳали бугун, эртага унинг телефонига, хонадони эшигига тиним бўлмайди. Ахир 32 йиллик мураббийлик фаолиятида қанча-қанча шогирдлари номдор полвон бўлиб етишди, ҳатто устозидан ўзмаган шогирд-шогирд эмас, нақлига амал қилганлари ҳам кўп. Улар байрам кунида устозини йўқлашни унутишмайди.

Ҳа, Чоршам полвон номи билан бутун Ўзбекистонга танилган, кураш бўйича бир неча бор Ўзбекистонда совриндор бўлган, туманимиздаги 2-сонли Болалар ва ўсмирлар спорт мактаби директори Чоршам Тожимуродовнинг умрини зийнатлаган, мазмун бағишлаган ҳам, қалбини фахру ифтихорга тўлдириб, ўз ҳаётидан мамнунлик бағишлайдиган ҳам шогирдларининг камолидир.

У дастлаб мактабда ўқувчилик даврида акаси Озод Тожимуродовга эргашиб спорт мураббийи Норбой Сафарбоевнинг машқларига шунчаки қатнашган бўлса-да, машқ жараёнида жуда қизиқиб қолди, курашда енгиш учун фақат куч етарли бўлмаслигини англади, ақл-идрок билан услубларни ўрганиб, зарур ҳолда маҳорат билан қўллашга интилди. Ҳадемай туман, Қорақалпоғистон миқёсидаги мусобақаларда ўз вазн тоифасида ғолиб бўлиб, элга танилди. 1976 йилда "Пахтакор” кўнгилли қишлоқ спорт жамияти ташкиллаштирган мусобақада Ўзбекистон ғолиби бўлди.

- Спорт – фидойилик дегани, - ишонч билан сўзлайди Чоршам Тожимуродов. – Оддий мисол: ўрта мактабни тугатишимиздан сал олдин, 1977 йил кўкламда Наманганда бўлиб ўтадиган мактаб ўқувчиларининг спартакиадасига йўлланма олган эдим. Мусобақадан ҳафта олдин Тошкентда ўқув-йиғин машғулотларида бўлдик. Тренер Соколов қўлида машқ қилдик. У жуда талабчан одам эди, бир услубни кўнгли тўлмагунча қайта-қайта машқ қилдирарди. Чарчаб кетганимиз шунчалик эдики, манғитлик яна бир полвон Муродбой Аннаев (худо раҳмат қилсин!) овқатни кўпроқ еб қўйиб вазни ортиброқ кетибди. Поездда Наманганга йўл олдик. Шунда Муродбой бир сутка овқат емай, сув ичмай чидаб, керакли вазнда курашга даврага тушиб, барча рақибларини енгди. Ўйлаб кўринг-а, Муродбойнинг кўнглида енгишга интилиши, орияти, ёруғ юз билан Манғитга қайтиш нияти бўлмаганида оч-наҳор йўл босиб бориб, даврага тушиб ғолиб бўлаолармиди?

Бундай воқеалар ҳар бир спортчининг ҳаётида кўплаб учрайди.

Мендан кўпчилик қандай қилиб ўқувчи вақтингиздаёқ бир неча бор Ўзбекистон ғолиби бўлгансиз? – дея сўрашади. Мен доим енгишга ҳаракат қилганман, енгилмаслик учун маҳоратимни оширишга интилганман, деб жавоб бераман.

Ҳа, Чоршам Тожимуродов доим енгилмасликка интилди. Бу ҳаракатлари уни элга Чоршам полвон қилиб танитди.

1982 йилда Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия институтини жисмоний тарбия ўқитувчиси ва кураш бўйича тренер мутахассислиги бўйича тугатди. Фаолиятини "Пахтакор” қишлоқ кўнгилли спорт жамиятида тренерликдан бошлаган. Кейинчалик 16-сонли умумтаълим мактабида ўқитувчи, 1985 йилдан туман касаба уюшмалари спорт жамияти раиси бўлди. 1996 йилдан ҳозиргача 2-сонли Болалар ва ўсмирлар спорт мактабида кураш, курашнинг самбо, дзю-до турлари бўйича тренер, мактаб директори вазифаларида ишлаб келаяпти. Бу йиллар орасида Қорақалпоғистон, Ўзбекистон миқёсида ўтказилган қатор мусобақалар совриндори бўлди. Шу билан бир қаторда туманимиз спортини юксалтириш йўлида тинимсиз меҳнат қилди. Унинг елиб-югуришлари натижасида 1988 йилда Манғит шаҳрида кураш спорти учун ихтисослашган спорт зали ва маъмурий бино ишга туширилди.

Чоршам Тожимуродов ўзи устозлари Норбой Сафарбоев ва Шомурод полвон Машариповлардан, олийгоҳдаги ўқитувчиларидан ўрганган кураш сирларини болаларга ўргатиб, кўплаб номдор полвонларни тарбиялаб вояга етказди.Улар айни кунда туманимиз номини бутун дунёга ёйишмоқда, жаҳон чемпионлари, Европа чемпиони бўлиш бахтига эришганлари бор. 6 нафари спорт устаси, 30 нафардан зиёди спорт усталигига номзод, кўплаб оммавий разрядли спортчиларни тарбиялаб, камолга етказди.

Курашдаги энг муҳим нарса - полвонлар ҳаракатининг одилона баҳоланишидир. Тажрибали мураббий ўзи ҳакамлик қилган давраларда бунга қатъий амал қилади. Шу боисдан ҳам 2003 йил Ат-Термизий хотирасига бағишлаб ўтказилган халқаро турнирда унга "Халқаро тоифадаги ҳакам” унвони берилди. Кураш жараёнида курашнинг ҳалоллик, покликка йўғрилган анъаналарига содиқлиги учун кўплаб халқаро мусобақаларда ҳакамликка таклиф этилди. Тверь шаҳрида бўлиб ўтган жаҳон биринчилигида, мамлакатимизда ўтказилаётган кўплаб халқаро мусобақаларда, мамлакатимиз Президенти соврини учун ўтказилган халқаро турнирларда одилона ҳакамлик қилиб, ҳурмат-эътибор қозонди. У Қорақалпоғистон Республикаси кураш бўйича ҳакамлар ҳайъати раиси ҳамдир.

У буларнинг барига курашга бўлган меҳри, туманимиз, республикамиз спорт шарафини юқори кўтаришга бўлган интилиши туфайли эришди. Шогирдларининг ҳар бир ютуғи – уничексиз қувончга белайди, кўнглини фахру ифтихорга тўлдиради.

Боласи учун югуриб-елиб яшайдиган, боласининг ютуқларидан қувониб, кўнгли осмон қадар юксаладиган, борини боласининг камолига сарфлайдиган ота-оналар кўп. Мен шогирдлари учун ҳам елиб-югурадиган, мусобақаларга юбориш харажатларига қийналиб қолган ота-оналарга ўз чўнтагидан ёрдам берадиган, шогирди Ўзбекистон чемпиони бўлганини қўй сўйиб нишонлаган бир мураббийни ҳам биламан. У – Чоршам Тожимуродов.

Чоршам аканинг турмуш ўртоғи ҳам, уч нафар қизлари ҳам ўқитувчи. Бири-бирини тушунадиган, ҳурмат қиладиган, маҳаллада тўй-маърака бўлса, энг олдин енг шимариб хизматга чиқадиган, ҳамма ҳавас қиладиган намунали оила. Уларга касб байрамингиз қутлуғ бўлсин, бундан-да юксак шарафларга эришаверинг, дегимиз келади.

Ойгул РАЖАБОВА.

Суратда: Чоршам Тожимуродов шогирдлари билан машғулот пайтида.