БУГУН ЗАМОНАВИЙ НОШИР ҚАНДАЙ БЎЛИШИ КЕРАК?

Ўтган асрдаги нашриёт фаолияти асосан босма китоблар, журналлар ва газеталарни чоп этиш билан чегараланган бўлса, бугун бу соҳа мутлақо янги шакл ва мазмун касб этмоқда. Жаҳон миқёсида рақамли технологиялар шиддат билан ривожланар экан, анъанавий нашриётлар олдида ҳам янги вазифалар, янги имкониятлар ва, шубҳасиз, янги муаммолар юзага келди.

Бугунги кунда замонавий ношир фақатгина адабий ёки илмий матнни таҳрирлаб, босмага тайёрлаш билан чекланмайди. У, аввало, ахборот технологияларидан самарали фойдаланишни биладиган, маркетинг ва аудитория таҳлилидан хабардор, контентни кўп форматда (матн, аудио, видео, инфографика) тайёрлай оладиган мутахассис бўлиши керак. Шунингдек, у ижтимоий тармоқларда фаол, платформаларнинг алгоритмларини ўрганган, контент тарқатиш стратегияларини ишлаб чиқа оладиган тажрибали таҳрирчи вазифасини ҳам бажаради.

Замонавий ношир аудиториянинг ўзгарувчан хоҳиш-эҳтиёжларини англай олиши лозим. Масалан, ёшлар кўпроқ қисқа, равон, визуал жиҳатдан бой ва мобил қурилмаларга мослаштирилган материалларга қизиқиш билдирмоқда. Шу боис, замонавий нашр жараёнида фақат яхши матн эмас, балки уни қандай шаклда ва қаерда тақдим этиш ҳам устувор аҳамиятга эга.

Ҳозирги нашр фаолияти бир томонлама ахборот етказиш эмас, балки ўқувчи билан доимий мулоқотда бўлиш жараёнига айланган. Мутолаа маданиятини рағбатлантириш, фикр алмашиш, савол-жавоблар уюштириш, таҳририят ёки нашриёт блогини юритиш – буларнинг барчаси ўқувчи ишончини оширишга хизмат қилади.

Замонавий нашриётлар учун экологик масъулият ҳам муҳим йўналишга айланди. Қоғоз сарфини камайтириш, электрон китобларга эътибор қаратиш, қайта ишлашга мўлжалланган маҳсулотлар ишлаб чиқариш каби омиллар нафақат атроф-муҳит, балки жамият олдидаги масъулиятни ҳам ифодалайди.

Жаҳон тажрибаси кўрсатмоқдаки, ҳар қандай муваффақиятли нашриёт ўз илмий ва маданий меросига суянган ҳолда глобал тенденциялардан хабардор бўлиши лозим. Зеро, маҳаллий мазмунни халқаро мезонларда тақдим этиш қобилияти – бугунги нашрнинг рақобатбардошлигини белгилаб беради.

Шундай қилиб, бугунги замонавий ношир – бу фақат чоп этиш билан шуғулланувчи шахс ёки ташкилот эмас. У – креатив мутахассис, рақамли муҳитда эркин ҳаракатланувчи билимдон, жамият учун маърифат кўпригини қурувчи интеллектуал етакчига айланган. Шунинг учун ҳам ҳар бир замонавий нашриёт ва ношир ўз устида мунтазам ишлаши, янги билим ва кўникмаларни ўзлаштириши ва энг муҳими – халқ эҳтиёжини англай олиши лозим.

Абдунаим Азизов, Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети талабаси.