«SPECTRUM» коррекцион маркази: аутизм ва ривожланишдаги нуқсонларга қарши профессионал ёндашув

Дунё миқёсида 2 апрель — Халқаро аутизм ҳақида ахборот тарқатиш куни сифатида нишонланади. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан 2008 йилда таъсис этилган бу сана жамият эътиборини аутизм синдроми мавжуд болаларга, уларнинг таълим ва тиббий муаммоларига қаратишни мақсад қилган. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳозирги кунда дунёда 10 миллиондан ортиқ бола ушбу ташхис билан яшамоқда ва ҳар йили бу кўрсаткич 11 фоизга ортиб бормоқда. Агар ўтган асрнинг 90-йилларида ҳар беш минг нафар боладан бирида аутизм аниқланган бўлса, бугунги кунда бу рақам ҳар 50 нафар болага тўғри келаётгани муаммонинг нақадар долзарб эканини кўрсатади. Мана шундай мураккаб вазиятда, Нукус шаҳрида фаолият юритаётган «SPECTRUM» болалар коррекцион маркази Қорақалпоғистондаги юзлаб оилалар учун умид чироғига айланди, десак муболаға бўлмайди.

«ABA SPECTRUM» оилавий корхонасининг ташкил топиш тарихи оналик меҳри ва юксак масъулият туйғуси билан чамбарчас боғлиқ. Марказ асосчиси Дилрухсор Халмуратова ўз фарзандининг ривожланишида айрим нуқсонларни сезганида, Нукус шаҳрида ихтисослашган коррекцион марказ йўқлиги сабабли қийинчиликларга дуч келган эди. Бироқ у тақдирга тан бермай, фарзандининг келажаги учун курашишга қарор қилди.

Аввалига мустақил равишда онлайн манбаларни ўрганди, сўнгра Тошкентдаги энг нуфузли марказларда малакали мутахассислардан сабоқ олиб, ўз тажрибасини бойитди. Фарзандидаги ривожланиш нуқсонларини бартараф этишга муваффақ бўлган она, ўз ютуғи билан чекланиб қолмай, бошқа ота-оналарга ҳам ёрдам бериш истагида мазкур марказни ташкил этди. Шу тариқа, 2023 йилнинг май ойида биринчи филиал, талаб ва эҳтиёжнинг юқорилиги сабабли 2025 йилнинг октябрь ойида эса иккинчи филиал мижозлар учун ўз эшикларини очди. Бугунги кунда марказнинг Нукус шаҳридаги ҳар иккала филиалида ҳам болажонлар учун барча замонавий шароитлар яратилган.

Марказда асосан аутизм, Даун синдроми ҳамда руҳий ва нутқий ривожланишнинг кечикиши каби ташхиси бор болаларга малакали ёрдам кўрсатилади. Ушбу ташхис болада хотира, диққат-эътибор, фикрлаш ва энг муҳими, нутқ шаклланиши тенгдошларига қараганда ортда қолаётганини билдиради. Агар ўз вақтида тўғри коррекцион чоралар кўрилмаса, бу болада ижтимоий мослашиш ва таълим олишда жиддий муаммоларни келтириб чиқаради. «SPECTRUM» марказида айнан шундай ҳолатларни эрта аниқлаш ва бартараф этиш устида 16 нафар юқори малакали ходим иш олиб бормоқда. Уларнинг фаолияти Польша, Туркия ва Америка каби ривожланган давлатларнинг илғор стандартларига асосланган.

Коррекцион жараённинг муваффақиятини тўрт хил мутахассиснинг бирдамликдаги меҳнати таъминлайди. Булар логопед-дефектологлар, нейропсихологлар, сенсор интеграция ходимлари ва АВА-терапистлардир. Айниқса, АВА-терапия, яъни амалий хулқ-атвор таҳлили услуби жаҳон миқёсида тан олинган энг самарали тизим бўлиб, у боланинг ҳатти-ҳаракатларини таҳлил қилиш ва ижобий кўникмаларни рағбатлантириш орқали янги билимларни ўргатишга асосланади. Бу турдаги терапия ёрдамида бола нафақат ўзига хизмат қилишни ўрганади, балки атрофдагилар билан мулоқот қилиш, ҳис-туйғуларини ифодалаш кўникмаларини ҳам ўзлаштиради. Сенсор интеграция ходимлари эса боланинг сезги органлари — кўриш, эшитиш, ҳид билиш ва ҳаракат мувозанатини тўғри ишлашига кўмаклашиб, ташқи дунёни англашдаги тўсиқларни олиб ташлайдилар.

Бугунги кунга қадар «SPECTRUM» коррекцион марказида 500 дан ортиқ бола диагностикадан ўтказилиб, уларга зарурий коррекцион ёрдам кўрсатилди. Энг қувонарлиси шундаки, 100 дан ортиқ болаларда юқори ижобий натижалар қайд этилиб, уларнинг ҳаёт сифати сезиларли даражада яхшиланди. Марказ асосчиси Дилрухсор Халмуратова банк кредити эвазига зарур замонавий ускуналарни харид қилиб, ҳар бир бола учун индивидуал ёндашув тизимини йўлга қўйган. Бу ерда ҳар бир муваффақият, ҳар бир янги айтилган сўз ва ҳар бир мустақил қадам катта байрам сифатида кутиб олинади. Зеро, аутизм ёки бошқа ривожланиш нуқсонлари ҳукм эмас, балки алоҳида эътибор ва профессионал ёндашув талаб этадиган ҳолатдир.

Жамиятимизда бундай марказларнинг кўпайиши ҳар бир боланинг тўлақонли ҳаёт кечиришга бўлган ҳуқуқини таъминлаш йўлидаги энг муҳим қадамдир. Мақсад битта — ҳеч бир бола эътибордан четда қолмаслиги ва ҳар бир оила ўз фарзандининг порлоқ келажагига ишонч билан қараши керак.