КИТОБ МУТОЛААСИ – МАЪНАВИЯТ ГАРОВИ

Бундан уч йил илгари Президент Ш.М.Мирзиёев томонидан республикамизда китобхонлик маданиятини юксалтиришда тизимли биринчи қадамга кенг йўл очиб берди. Жумладан, “Китоб маҳсулотларини чоп этиш ва тарқатиш тизимини ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини ошириш ҳамда тарғибот қилиш бўйича комиссия тузиш тўғрисида”ги Фармойишида кечиктириб бўлмасдан бажарадиган вазифалар ҳар бир зиёли-ўқитувчи олдига долзарб масалаларни қўйди. Дарҳақиқат, мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан куни кеча қабул қилинган Айниқса, маънавий иммунитетни шакллантириш, бола тарбиясини оила-маҳалла-таълим муассасаси ҳамкорлигида изчил олиб бориш тизимини янада жадаллаштиришга кенг дастуриамал бўлиб хизмат қилишга ундади.

Ҳар бир шахс аввало, ҳаётни танишида, тафаккури юксалишида, ўзлигини англашида, бахту иқболга эришувида энг беминнат ёрдамчи, халоскор куч – китобга суянади. Жаҳон адабий дурдоналарини яратган даҳолар ҳам ўзларини шу даражага етишида китобга суяндилар, ундангина нажот ахтардилар. Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в. ҳам “Бешикдан қабргача илм изла” дея сабабсиз ўгит қилмаган.

Маълумингизким, ёзувчи-шоир, ижодкор, адабиётшунос бўладими, маънавият тарғиботчиси, шу соҳанинг етук мутахассиси бўладими, барча-барчаси битта мақсад сари якдилдирлар. Жумладан, Фармойишда белгиланган қуйидаги вазифалар олий таълим профессор-ўқитувчисидан тортиб, мураббий-тарбиячисининг онгли равшида бажарадиган, бу ўринда мавжуд муаммоларни тўлақонли ҳал қиладиган ишларидан биридир:

“- аҳоли, айниқса, ёшлар орасида бадиий жиҳатдан юксак, интеллектуал савияни ўстиришга хизмат қиладиган китобларга бўлган талабни ўрганиш, шу жумладан, ижтимоий сўровлар орқали аниқлаш, нашриётлар томонидан чиқариладиган бадиий, маърифий, ёшларнинг дунёқарашини кенгайтиришга доир адабиётларнинг (шу жумладан электрон шаклда) умумий буюртма рўйхатини шакллантириш тизимининг ҳолати”ни кенг қамровли йўлга қўйиш энг долзарб вазифалар сирасига киради. Бинобарин, бадиий адабиёт инсон руҳиятини юксалтириш баробарида, унинг ўтмиши ва келажаги орасида турувчи кўприкдир. Азал-азалдан буюк сиёсатчилар давлатни идора қилишда, бошқарув тизимини жорийлашда маънвият ва маърифат, “азму шижоат”, “тўғри қарор қабул қилиш” орқали ўз қўрғонини мустаҳкамлаганлар. Ҳатто ўз халқини ёв қўшинидан халос қилган зукко қаҳрамон Широқ ҳам қабиласидан ўрганган илму заковати орқали шундай тарихда қолди. Буюк аждодларимиз ҳам бадиий мутолаани ҳар доим энг юксак қадрият сифатида эъзозлаганлар. Шу йўсинда ўз олдига қўйган мақсадларига оғишмай эришганлар. Президентимиз Шавкат Мирзиёев “болаларнинг китоб ўқиши, ўзлигини англаши, уларни ҳар томонлама чуқур билимли, доно қилиб тарбиялашда энг мақбул восита китобга бўлган эътиборини, эҳтиёжини жалб қилиш энг асосий вазифаларимиздан бири сифатида бўлмоғи керак” деган ибратли ўгитлари ҳар бир зиёлига кучига куч, ғайратига ғайрат бўлиб қўшилиши аниқ.

Чунончи, китобхонлик борасида айтилган жамики эзгу фикрлар авлодлар онгу тафаккурига муқим сингдирилмоғи зарур. Биз бадиий китобхонликни бугун ёки эртага эмас, ҳар бир қилётган эзгу ишларимизда, таълим жараёнида ҳаёт билан боғлаб тизимли татбиқ қилиб бормасак, кўзланган натижаларга эришишда кечикишимиз ҳеч гап эмас! Аввало, бу борада етакчи мутахассислар, шоиру ёзувчилар, маънавият тарғиботчилари ҳам масъулият билан ёндошмоғи лозим.

Мен адабиёт фани ўқитувчиси сифатида ўз соҳамизга берилаётган эътибор, бу эътиборнинг моҳиятида – фарзанд тарбияси, уларнинг маънавий камолоти турганлигини теран ҳис қилдим, бу эзгу қадамларда ўзаро ҳамкорлик деган қарашларни мушоҳадалаб кўрдим. Демак, Фармойишнинг мазмун-моҳиятида белгиланган энг даставвал кечиктириб бўлмайдиган вазифа – талабани қандай мутолаага ўргатиш, китобхонлар аудиториясини кенгайтириш мумкин деган энг долзарб савол турибди. Биз ахборот коммуникоцион технологиялар асрида яшаяпмиз, электрон дарсликлар, электрон бадиий адабиётларни юклаб олиш, мавжуд воситалар ёрдамида ўқитиш тизимини аниқ механизмларини ишлаб чиқиш ҳам самарадорликни оширишга қулайлик туғдиради.

Бадиий адабиёт – руҳ озуқаси! Шундай экан, Фармойишда белгиланган вазифа ва топшириқларни уддасидан чиқиш, ёшлар маънавиятини янада юксалтиришга, олижаноблик, ватанпарварлик, бағрикенглик, ҳар қандай вазиятда, масалага эркин ёндошадиган, мустақил тушунчага эга шахсни тарбиялаш ҳар бир даврнинг долзарб муаммоси эканлигини унутмаслик лозим. Китобхон халқимиз, бадиият дурдоналари қаътидаги ибратли маъноларни, ўгитларни англатиш, уларни қадриятларга садоқат руҳида камол топтириш борасида аниқ ташаббусларни бажаришимиз даркор. Шундагина Мустақил Ўзбекистонимизнинг наинки сарҳадлари, балки маънавият аталмиш мустаҳкам қўрғонимизни кўз қорачиғидай асараб-авайлаган бўламиз.

Хурсандбек ТЎЛИБОЕВ, филология фанлари бўйича

фалсафа (PhD)доктори Ажиниёз номидаги

Нукус давлат педагогика институти