Суд соҳасидаги ислоҳотлар инсон манфаатларига хизмат қилади

Бугунги кунда мамлакатимизда суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллигини, фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг ишончли ҳимоясини таъминлаш, шунингдек одил судловга эришиш даражасини ошириш суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ қилиш соҳасида давлат сиёсатининг асосий устувор йўналишлари этиб белгиланди.
Суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллиги ўз навбатида одил судловни таъминлаш билан биргаликда, судлар томонидан қонуний, асосли ва адолатли қарорлар қабул қилинишида кўринади. Амалга оширилган ишлар натижасида одил судлов жараёнида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш даражаси янги босқичга чиқди.

Хусусан, ноҳақ айбланган 2,3 мингга яқин киши оқланди, адашиб жиноят йўлига кириб қолгани сабабли озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилиниши мумкин бўлган 3,5 мингдан ортиқ ёшлар ва хотин-қизларга маҳалла ва жамоатчилик кафилликлари асосида енгилроқ жазолар тайинланиб, ўз оилалари бағрида қолдирилди, инсон ҳуқуқлари қўпол тарзда бузган 60 нафар ҳуқуқ-тартибот органи ходимлари жиноий жавобгарликка тортилди. Шунингдек, бугунги кунга қадар судлар фаолиятини ташкил қилиш, соҳада ташкилий-ҳуқуқий ислоҳотларни амалга оширишга қаратилган жами 350 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинди. Бироқ, тизимли равишда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларига мувофиқ равишда мазкур қонун ҳужжатларини ҳам қайта кўриб чиқилиши мақсадга мувофиқ. Зеро, Давлатимиз раҳбари Ш.Мирзиёев 2020 йил 24 январдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида бу ҳақда таъкидлаб ўтганларидек: «Суд-ҳуқуқ соҳасига доир асосий қонун ва кодекслар бундан деярли 20-25 йил олдин қабул қилинган бўлиб, ҳозирги давр талабларига жавоб бермайди».

Қайд этилганлардан келиб чиқиб ҳамда фуқароларнинг одил судловга эришиш даражасини юксалтириш, ишларни судда кўриш сифатини ошириш ҳамда холис, адолатли ва қонуний суд қарорларини қабул қилиш учун тарафларнинг тенглиги ва тортишувчанлигини амалда таъминлаш механизмларини кенгайтириш мақсадида Ўзбекистон Pеспубликаси Президентининг 2020 йил 24 июлдаги «Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармони қабул қилинди.

Мазкур Фармоннинг муҳим жиҳати шундаки, унга кўра суд-ҳуқуқ тизимини янада такомиллаштириш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш чораларини кучайтириш, одил судловни самарали таъминлаш ҳамда судьялар ҳамжамияти ролини ошириш. Ўзбекистон Pеспубликаси Президентининг ушбу Фармонида суд-ҳуқуқ соҳасида амалга оширилиши лозим бўлган бир нечта устувор вазифалар акс этган бўлиб, улардан мамлакатимиз суд тизимидаги қуйидаги ташкилий ўзгаришларни изоҳлаб ўтамиз.

Фармонда кўрсатиб ўтилганидек, ваколатли субъектлар томонидан ишлаб чиқилган қонун лойиҳасига мувофиқ 2021 йил 1 январдан бошлаб вилоят ва унга тенглаштирилган фуқаролик ишлари бўйича, жиноят ишлари бўйича судлар ва иқтисодий судлар негизида судьяларнинг қатъий ихтисослашувини сақлаб қолган ва суд ишларини юритиш турлари бўйича алоҳида судлов ҳайъатларини ташкил этган ҳолда Қорақалпоғистон Pеспубликаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар умумюрисдикция судларини ташкил этилади. Аҳамиятлиси, маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколатини маъмурий судлардан жиноят ишлари бўйича судларга ўтказилиши белгиланди.

Фармонга кўра, Қорақалпоғистон Pеспубликаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари сақлаб қолинган ҳолда, маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишларни кўришга ихтисослаштирилган Қорақалпоғистон Pеспубликаси, вилоятлар марказлари ва Тошкент шаҳрида туманлараро маъмурий судларини ташкил этиш, шу муносабат билан туман (шаҳар) маъмурий судларини тугатилади.

Хулоса ўрнида таъкидлаш лозимки, қайд этилганларга кўра суд тизимининг ихтисослашуви, судлар фаолиятининг тизимли равишда амалга оширилиши, одил судловни таъминлашда ҳамда ишларни судларда кўриш сифатини оширишда муҳим аҳамиятга эга.

А. Абдикаримов, Жиноят ишлари бўйича Қорақалпоғистон Республикаси суди судьяси.

С.PДавлетмуродов, Жиноят ишлари бўйича туман суди раиси.