ХОНАДОНЛАРГА ЗАМОНАВИЙ ВА ҚУЛАЙ, “АҚЛЛИ” ГАЗ ҲИСОБЛАГИЧЛАР ЎРНАТИЛАДИ

Президентимизнинг 2017 йил 13 ноябрдаги “Электр энергияси ва табиий газ назорати ва ҳисобининг автоматлаштирилган тизимини жадал жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ҳамда 2019 йил 9 июлда қабул қилинган “Иқтисодиёт ва аҳолини энергия манбалари билан барқарор таъминлаш, нефть ва газ саноатини бошқари тизимини молиявий соғломлаштириш ва такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қарорларида аҳоли ва иқтисодиёт тармоқларига табиий газ етказиб бериш барқарорлигини таъминлаш ва ўзаро тўловларни тартибга солиш, унга илғор инновацион технологияларни жорий этиш вазифалари белгиланган.
“Ҳудудгазтаъминот” корхонаси томонидан ушбу Қарор ва “Табиий газ назорати ва ҳисобининг автоматлаштирилган тизимини жорий этиш” лойиҳасини амалга оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисидаги қарори ижроси таъминлаш мақсадида “Технопарк” МЧЖ билан электрон табиий газ ҳисобини юритиш ускуналарини етказиб бериш ва ўрнатиш бўйича шартнома тузилди.
Қарорда табиий газ назорати ва ҳисобининг автоматлаштирилган тизимини “ишлаб чиқариш – газ тақсимлаш станцияси – туман, шаҳар чегараси – йирик участкалар кириш қисми – истеъмолчи” принципи асосида бутун тармоқ бўйича жорий қилиш кўзда тутилмоқда. Эндиликда ҳар бир ҳудудда ҳисоблагич ва бошқа ускуналарни таъминлаш, уларга сервис хизматини кўрсатиш шохобчалари ташкил қилинади.
Шунингдек, мазкур қарорларда барча тоифадаги истеъмолчилар учун замонавий – “ақлли” газ ҳисоблагичларининг ўрнатилиши мажбурийлиги белгиланган. Ушбу тизим газ истеъмоли ва ҳисобга олишни назорат қилиш, маълумотларни йиғиш учун ягона бошқарув тизимини йўлга қўйиш, газ таъминотчиси ва энергия комплексининг бир қатор тузилмаларидаги молиявий йўқотишларининг олдини олиш, аҳоли орасида истеъмол қилинган табиий газ учун дебитор қарздорликни камайтириш имконини яратади.
Табиий газни ҳисобга олишни назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимини татбиқ этиш орқали қарздорлик билан боғлиқ муаммо ва узилишларнинг олди олиниши билан бирга йўқотишлар ҳамда табиий газдан ноқонуний фойдаланиш ҳолатлари тўғрисида таъминотчи вақтида огоҳлантирилишига эришилади. “Ақлли” ҳисоблагичлар истеъмолчининг ёқилғи сарфини юқори аниқлик билан ўлчаб, реал вақт режимида маълумотларни узатади.
“Ақлли” ҳисоблагичларнинг истеъмолчилар учун қулайлиги эса газ қувуридаги табиий газ ҳароратининг ўзгаришини ўлчаш натижасида табиий газ сарфи ҳисобидаги мавҳум ҳолатларнинг  олдини олишга хизмат қилади. Уларни ўрнатиш билан боғлиқ  барча ишлар “Ҳудудгазтаъминот” АЖ ва унинг ҳудудий бўлимлари томонидан амалга оширилади. Мазкур жараён ўз ичига газ ҳисоблагичларини ўрнатиш, маълумотларни йиғиш, қайта ишлаш ва узатиш, алоқа линияларини ётқизиши ҳамда зарур телекоммуникация мосламаларини ўрнатиш кабиларни қамраб олади. Бир сўз билан айтганда, замонавий ускуналар аҳоли истеъмолчиларига бепул ўрнатилади. Ҳисоблагични қувватлантириш учун фақат ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган талабларга жавоб берувчи махсус батареялардан фойдаланиш талаб этилади.
Ҳисоблагичлар биринчи навбатда аҳолининг табиий газ истеъмоли ва қарздорлик даражаси юқори бўлган ҳудудларга ўрнатилади. Шунингдек, аҳоли яшаш пунктларида барча истеъмолчиларнинг ҳамда йирик участкалар кириш қисмидаги ҳисоблагичларни бир вақтнинг ўзида ўрнатиш, тизимга улаш ҳамда тармоқдаги йўқотишларни бартараф этиш бўйича ишлар ташкиллаштирилади.
Ҳисоблагични ўрнатиш, ечиш ҳамда профилактик текширишга фақат газ тармоқлари операторлари ёки ихтисослаштирилган ташкилотларнинг бундай ишларни амалга ошириш учун тегишли рухсатномага эга бўлган ходимларига ижозат берилади. Бу каби тадбирлар ҳисоблагич ўрнатилган газ қувурида газ босими  бўлмаганда амалга оширилади. Меъёрий ҳужжатларда ҳисоблагичларни тегишли ташкилот ходимининг тўғридан-тўғри назорат тадбирларини олиб бориши учун хонадонларнинг кириш қисмларига белгиланган баландликда ўрнатилиши кераклиги айтилган.
Ушбу лойиҳани тадбиқ этиш асосида Амударё туманида жами 13210 хонадонга OSTEN G-2,5, G-4, G-6, G-10 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагич ўрнатилиши режалаштирилган. Шундан кўп қаватли уйларга 564 дона, ҳовли уйларга 12646 дона ўрнатилади. Ушбу замонавий электрон газ ҳисоблагичлар 2 босқичли ва 3 босқичли тизим асосида ўрнатилиши режалаштирилган бўлиб, 2 босқичли тизим асосида ҳовли уйларга OSTEN G-4 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагичдан 4188 дона, OSTEN G-6 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагичдан 1434 дона, OSTEN G-10 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагичдан 6 дона ўрнатилиши керак. Шунингдек, 3 босқичли тизим асосида кўп қаватли уйларга OSTEN G-2,5 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагич 564 дона, ҳовли уйларга OSTEN G-4 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагич 4951 дона, OSTEN G-6 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагич 2063 дона, OSTEN G-10 маркали замонавий электрон газ ҳисоблагич 4 дона ўрнатилади.
Туман ҳудудидаги овул ва маҳалла фуқаролар йиғинилари кесимида жами 2020-2021 йилларда 13167 дона, шундан 2 босқичли тизимга 5628 дона газ ҳисоблагич ўрнатиш, 3 босқичли тизимга 7582 дона газ ҳисоблагич ўрнатиш, йиллар кесимида 2020 йилда 2 босқичли тизимга 2345 дона, 3 босқичли тизимга 4896 дона ўрнатилиши белгиланган.
Бугунги кунда туман бўйича жами 13210 хонадонга электрон газ ҳисоблагич ўрнатилиши режалаштирилган бўлиб, шу пайтгача 582 хонадонга янги замонавий электрон газ ҳисоблагич ўрнатилди.

Ж.ЕРМЕТОВ, “Амударётумангаз” газ таъминоти бўлими бошлиғи.