31 май Бутунжаҳон чекишга қарши курашиш куни

ЧЕКИШ – СОҒЛИҚҚА ЗАРАР

Инсониятни соғлиги учун зарарли одатлар ва нарсалардан ҳимоялаш муҳим аҳамият касб этади. Бу борада улар ўртасида тарғибот-ташвиқот ишларини олиб бориш ҳам муҳим. Бутунжаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилотининг ташаббуси билан 1980 йил 31 майдан бошлаб ушбу сана “Чекишга қарши кураш куни” деб эълон қилиниши  ҳам шу мақсадни кўзлайди.

Тан олиш керак, сўнгги пайтларда тамаки маҳсулотларини чекиш ёш танламаяпти, афсусланарли томони – ёшлар ўртасида ҳам учрамоқда. Чекишга ружу қўйиб, соғлиғига зарар етган инсонлар эса кашандаликнинг хавфли жиҳатларини кеч тушунишмоқда ва бундан афсусланишаяпти.

Тушунтириш ишлари мунтазам олиб борилаётганига қарамасдан пана-пастқам жойларда кашандалик қилишаётган ёшлар унинг зарарли оқибатларини ҳис этишмаяпти. Тўғри, бу зарар бирдан англаб етилмаслиги мумкин. Чунки, биринчи марта чеккан инсон ўзида нохуш ҳолатлар – бош айланиши, оғриши, кўнгил айниши, умумий ҳолсизликни сезса-да, бу ўткинчи ҳолат, деган кайфиятда етарли эътибор бермай, давом эттираверади. Шу тариқа бундай инсонлар сурункали чекувчига айланишади.

Тамаки бош мия фаолиятига салбий таъсир этиб, асаб ҳужайралари фаолиятини сусайтиради. Бошқа омиллар ҳам қўшилиб, чекиш орқали кучайган касалликлар натижасида ҳар йили 5-6 миллион киши ҳаётдан кўз юмаяпти.

Маълумотлар кўрсатишича, вояга етмаганлар ўртасида ҳам кашандалик ҳолатлари учраб туради. Айримлар эса сигаретага нисбатан носнинг зарари кам, деб ўйлаб нос чекишга ўтишган. Лекин, бу ҳам нотўғри.  Чунки, носнинг таркибини тамаки талқони, оҳак, кул, пахта мойи ҳамда сув ташкил этади. Ана шундай моддаларни ўз таркибида сақлаган нос талқони тил остини буткул зарарлаб, саратон касаллигини келтириб чиқариши мумкин. Ахир, унинг аччиқ таъми ва ҳидининг ўзиёқ нималарга қодир эканлигини англатиб турибди-ку. Яна бир афсусланарли томони эса, кўпчилигимиз, айниқса ёшларнинг нос ва сигарета чекаётганига кўзимиз тушса ҳам индамаётганлигимиз. Шунингдек, сигарета ва нос сотаётган кимсаларга ҳам бу ишнинг зарарли томонлари ҳақида ҳеч нарса демаймиз. Бундай бефарқлик эса ҳам чекувчиларга,ҳам жамиятга зарар етказмоқда.

Чекиш – биринчи навбатда юрак-қон томир касалликларига олиб келади. Никотин – сурункали бронхит, “кашанда йўтали”, саратон каби оғир дардларга дучор қилади. 100 грамм тамаки ёнган чоғида унинг 5-7 грамм тутуни ажралиб чиқади ва 20 сония давомида қонга тушиб, марказий асаб тизимига фаол таъсир этади. Натижада, инсон танасида турли касалликлар – саратон, ўпка сили, қон томир, нафас олиш, овқат ҳазм қилиш, нафас аъзоларининг яллиғланиши эҳтимоли кучаяди. Лекин чекишнинг илк даврларида инсон танасида заҳарланиш жараёни узоқ вақт сезилмай, юзага чиқмай давом этиши мумкин.

Инсонлар саломатлигига эътиборни кучайтириш мақсадида Президентимиз  томонидан  2023 йил 25 май куни эълон қилинган “Алкоголь ва тамаки маҳсулотларининг тарқатилиши ҳамда истеъмол қилинишини чеклаш тўғрисида”ги Қонун имзоланди. Қонунга кўра:

Таркиби никотин мавжуд булган маҳсулотлар, қиздириладиган тамаки маҳсулотлари, электрон сигареталар, чилим учун мўлжалланган қоришмалар тамаки маҳсулотларига тенглаштирилади ва уларга нисбатан ушбу  турдаги  маҳсулотларни чеклашга қаратилган ҳамма чоралар амал қилади;

Ўзбекистон ҳудудига  чекилмайдиган тамаки маҳсулотлари, жумладан никотинли сюнс, чайналадиган тамаки ва никотинли ширинликларни олиб кириш ва сотиш тақиқланади. Савдо ва хизмат кўрсатиш объектларида тамаки маҳсулотларини кўрсатиш ва очиқ намойиш қилиш таъқиқланади. Ушбу тартиб 45 дан ортиқ мамлакатларда амалга оширилган. Унга мувофиқ, савдо майдончасида фақат қоғозга босилган сотиладиган тамаки маҳсулотларининг рўйхати жойлаштирилади. Маҳсулотларнинг ўзи харидорга кўринмайдиган жойда сақланади.

Сигарет қадоқларига қўлланиладиган расм кўринишидаги тиббий огоҳлантириш ҳажми 40 фоиздан 65 фоизга оширилмоқда.

Ёшлар ва катталар ўртасида бу мавзудаги тарғибот-ташвиқот ишларини янада кучайтиришимиз лозим.

Ж.Явкашев, туман Тиббиёт бирлашмаси шифокори.