ЭЛ СЕВГАН МАЪНАВИЯТ ФИДОЙИСИ

Ижодкорлик, истеъдод Аллоҳ томонидан бериладиган неъмат. Бундай қобилиятга эга инсонлар ҳаётга теранроқ назар солади. Кўрган-кечирганларини, ўз қарашларини яратган асарларида ифодалайди, ўзгаларни ёмонликдан йироқ бўлишга, эзгуликлар қилишга чорлайди. Кўнгил мулкидан чиққан ижод маҳсулларини элга улашиб завқ олади. Мухлислари, қолаверса, эл олқишидан куч, руҳ олиб янада илҳомланади.

Кўп йиллар таълим соҳасида фидойилик билан меҳнат қилган, ёш авлод таълим-тарбиясига муносиб ҳисса қўшган амударёлик фахрий ўқитувчи Турсунбой Абдуллаев ҳам ўз қаламига, услубига, мухлисларига эга бўлган сермаҳсул ижодкор. У ўзи туғилиб-ўсган элда келин саломчи, сўз санъаткори сифатида ном қозонган. Элнинг қувончли кунларида, тўйларида ўзи яратган келин саломлари билан нафақат туманда балки, қўшни туманлар, Хоразм вилояти, ҳатто қўшни Туркманистонда ҳам танилган. Айни пайтда ҳам долзарб муаммолар, ғояларни ўзида мужассамлаган ҳикоя ва ҳангомалари, шеърлар, мухаммаслари билан туман газетасида иштирок этиб келаётган ижодкорнинг кўплаб шогирдлари, мухлислари бор.

Турсунбой Абдуллаев 1951 йилда Хитой қишлоғида туғилган. Қишлоқдаги 2-сонли мактабга 5 ёшдан ошганида 1956 йилда қабул қилиниб, 1966 йилда аъло баҳолар билан битирди. У болалигидан бадиий адабиётга, кўпроқ китоб ўқишга қизиқди. Ҳаётдаги жумбоқларга, сирларга, ечим топа олмаган саволларига китоблардан жавоб излади. Айниқса, ўзбек мумтоз адибларнинг ғазаллари, достонларини ўқиб маъносини чақишга уринар, мактабдаги адабиёт фани ўқитувчилари билан дарсдан ташқари пайтларда ҳам суҳбатлашиб, кўпроқ тушуниб олишга ҳаракат қиларди.

 Шу қизиқишлари туфайли у Тошкент Давлат Университетининг филология факультетига сиртқи бўлимига ўқишга кирди. Ўша пайтдаги оилавий шароитига кўра 1966-69 йилларда колхозда табелчи бўлиб ишлади. Эрта тонгдан далада тиним билмай ишлаганига қарамасдан кечалари ўзи севган бадиий асарларни мутолаа қилар, ўзида ҳам ижод қилишга иштиёқ ортар эди. Мутолаага шу даражада берилган эдики, ўзбек адабиёти билан бирга қорақалпоқ, қардош қозоқ, қирғиз, рус халқлари адибларининг асарларини ҳам катта қизиқиш билан ўқирди.

Турсунбой Абдуллаев ўқишни тугатганидан сўнг, 1970 йилда 19-сонли мактабда педагоглик фаолиятини бошлади. Кейинчалик 2-сонли мактабда ҳам она тили ва адабиёт фанидан дарс бериб, кўплаб шогирдлар орттирди. Иқтидорли ёшларни кашф қилиб, ижод оламига етаклади. Олий тоифали, она тили ва адабиёт фани ўқитувчиси бўлиш даражасига етган устоз фидойилиги, ўз ишига масъулиятлилиги билан раҳбарият назарига тушди ва 2003 йилда шу мактабда директор лавозимига тайинланди. Иш фаолияти давомида мактаб кўрсаткичларини юқори ўринларга кўтаришга эришди, ўқитувчиларнинг ўз устларида ишлашларига имконият яратиб, малакаларини оширишга эътибор қаратди. Натижада дарслардаги самарадорлик ортди, ўқувчилар ҳам кўплаб ютуқларга эришиб, таълим масканининг нуфузи, обрўси кўтарилди. Етакчи раҳбар, фидойи устоз 2007 йилда нафақага чиқди. Айни пайтда Турсунбой Абдуллаевнинг 600 нафардан ортиқ шогирдлари халқ хўжалигининг турли тармоқларида меҳнат қилиб, жамиятга, элга наф келтиришмоқда. Айниқса, ижодкор шогирдлари Республикамизнинг деярли барча вилоятларида, қўшни Туркманистон, Қозоғистон Республикаларида фаолият кўрсатиб, ўз ижод намуналари билан элни баҳраманд қилиб келмоқда.

Туман ижтимоий, маданий-маърифий ҳаётида ҳам фаол иштирок этиб келаётган фахрий устоз айни пайтда ҳам “Нуронийлар” жамоатчилик кенгаши аъзоси сифатида одоб-ахлоқ, маданий-маърифий мавзулардаги тадбирларда қатнашиб, ёш авлод тарбиясига, маънавиятини юксалтиришга ўз ҳиссасини қўшмоқда. У фидойиликлари учун давлатимиз томонидан муносиб тақдирланиб, “Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 25 йиллиги”, “Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 30 йиллиги” ва иккинчи даражали “Меҳнат фахрийси” кўкрак нишонларига эга бўлди. Туманимиз ва Қорақалпоғистон Республикасидаги нуфузли ташкилотларнинг “Фахрий ёрлиқ”лари ҳамда “Ташаккурнома”лари билан тақдирланди. Китоблари, даврий матбуотда чоп этилган ҳикоялари кенг оммага манзур бўлган ижодкор яқинда Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмаси аъзолигига ҳам қабул қилинди.

У ижодий фаолиятини 1965 йилда 14-15 ёшларидан туман газетасига мақола ва шеърларини бериш билан бошлаган бўлса, ҳозирга қадар шу газетанинг фаол мухбири сифатида турли мавзудаги мақолалари, шеърлари, ҳикоялари, мустақил тадқиқотлари билан қатнашиб, газетхонларнинг эътибори ва ҳурматига сазовор бўлиб келмоқда. “Тараққиёт кўзгуси” ва “Менинг оилам” газеталарида ёруғликка юз тутган ҳикоялари, “Хитой қишлоқ ҳангомалари” туркум мутойибалари эса ниҳоятда халқчиллиги билан элга манзур бўлди. У 1975 йили халқимизнинг миллий қадриятларидан бўлган келин саломларининг мутлақо янги шаклдаги мукаммал шеърий вариантни яратди. Элнинг яхши кунларида ўзи ижро қилиб, такомиллаштириб борди. Ушбу келин саломлар қарийиб 50 йилдан бери халқимиз дилидан жой олган, тилидан тушмайди.

Турсунбой Абдуллаевнинг шогирди, шоир Аҳмад Нафас 2013 йилда устоз ҳақидаги “Саломчи – менинг унвоним” китобини китобхонларга тақдим этди. 2021 йилда ижодкорнинг ўзи барча яратган насиҳатомуз, самимий келин саломларини мужассамлади ва “Минг бир салом ва янги саломлар” деб номлаб, китоб ҳолида чоп эттирди. 2022 йилда китобсеварларга тақдим этган “Итмисан, бўримисан, Лобо?!” номли қиссаси ҳам кенг қамровлилиги, самимийлиги ва тарбиявий аҳамияти билан мухлислар қалбини забт этди.

Унинг барча асарлари китобхонларнинг севимли китоблари қаторидан жой олган десак, асло муболаға бўлмайди. Чунки унинг ҳар бир ижод маҳсули ҳаётий. Уларда инсонийлик, меҳр-оқибат, қадимий ва миллий урф-одат, анъаналар, шу билан бирга ҳаётда дуч келинадиган салбий иллатлар, уларга қарши курашувчанлик кабилар акс этган. Устознинг дорбозлик санъати ва амударёлик дорбоз Тўрабой Эшчанов фаолиятига доир янги “Дорбозлик – жонбозлик” эссеси ҳам нашрдан чиқиш арафасида. Ҳали-ҳамон ижод қилишда давом этаётган забардаст қаламкаш ўзининг умри давомида ўқиган китобларини йиғиб, ўз уйида катта кутубхона ҳам ташкил қилган. Ушбу кутубхонада 3 мингдан зиёд турли адибларнинг бадиий асарлари мавжуд. Устознинг оила аъзоларидан ташқари, уни тез-тез йўқлаб турадиган шогирдлари, овул ёшлари учун бу кутубхона севимли масканга айланган.

Фахрий устоз нафақада бўлишига қарамай, 2-сонли мактабда ижодий-маданий масалалар бўйича тарғиботчи вазифасида ишлаб, яна ёшларни китобхонликка, ижодга жалб этиш йўлида муносиб ҳисса қўшмоқда. Туманимиздаги байрам ва бошқа тадбирларда ҳам шеърлари, чиқишлари билан фаол қатнашади. Бошқа мактабларда ҳам тез-тез бўлиб, ижодкор ўқувчилар билан ижодий учрашувлар ўтказади. Шу қатори таълим-тарбия ишлари билан яқиндан танишиб, ёшларнинг педагогик маҳоратларини оширишда ўз тажриба ва билимлари билан ўртоқлашади, керакли маслаҳатлар бериб боради.

Турсунбой Абдуллаев умр йўлдоши Энажон Абдуллаева билан 50 йилдан зиёд вақтдан бери тотувликда ҳаёт кечириб келмоқда. Улар 2 ўғил, 5 қизни вояга етказишди. Ҳозир ҳар бири турли касб ва ҳунарларни эгаллаб, элга, жамиятга наф келтиришмоқда. Айни пайтда 20 дан ортиқ невара, 4 чеваранинг бобо-бувилари бўлган Турсунбой ака ва Энажон опа уларни ҳам юрт корига ярайдиган инсонлар қилиб тарбиялашмоқда.

Ижод денгизи доим тошқин бўлади, ҳамиша тўлқинланиб, мавж уриб туради. Чунки у ижодкорнинг юрагидан, қалбидан тошиб чиқади ва уммонга айланади. Эл севган саломчи, эзгуликлар куйчиси Турсунбой Абдуллаев каби зиё улашувчи ижодкорлар бор экан, Аму элидаги адабий муҳит янада гуллаб, тафаккур, маънавият юксалаверади ва улуғ Ватанимиз келажагига муносиб ёшлар улғаяверади.

Озода Худойберганова.