ОДАМ САВДОСИ — ГЛОБАЛ МУАММО

Одам савдоси-бу бутун инсониятга таҳдид солиб келаётган жиноятлардан бири бўлиб ҳисобланади.

Маълумотларга кўра, дунёда ҳар йили тахминан 2 миллион 700 минг киши одам савдосининг қурбонига айланмоқда.

Одам савдоси бу-куч билан таҳдид қилиш ёки куч ишлатиш ёхуд мажбурлашнинг бошқа шаклларидан фойдаланиш, ўғирлаш, фирибгарлик, алдаш, ҳокимиятни суиистеъмол қилиш ёки вазиятнинг қалтислигидан фойдаланиш орқали ёхуд бошқа шахсни назорат қилувчи шахснинг розилигини олиш учун тўловлар ёки манфаатдор этиш эвазига оғдириб олиш йўли билан одамлардан фойдаланиш мақсадида уларни ёллаш, ташиш, топшириш, яшириш ёки қабул қилиш. Одамлардан фойдаланиш бошқа шахсларнинг фоҳишалигидан фойдаланишни ёки улардан шаҳвоний фойдаланишнинг ўзга шаклларини, мажбурий меҳнатни ёки хизматларни, қулликни ёхуд қулликка ўхшаш одатларни, эрксизлик ҳолатини ёхуд инсон аъзоларини ва (ёки) тўқималарини олишни англатади.

Одам савдоси жиноятидан жабрланганларнинг 80 фоизи аёллар ва болалар ҳиссасига тўғри келади.

Ҳозирги кунда одам савдосининг 3 та кенг тарқалган турлари мавжуд бўлиб булар:

1.Жинсий эксплуатация (фоҳишабозлик)

2.Мажбурий меҳнат.

3.Одам аъзоларини сотиш.

Одам савдосига кўпинча айрим инсонларнинг соддалиги ва ишонувчанлиги сабабли моддий муаммоларни тезда ҳал этиш илинжи, енгил иш топиш, тезда бойиб кетиш орзуси, етарли ҳуқуқий билимга эга эмаслиги, лоқайдлик ва нопок кимсаларнинг ғайриқонуний ҳаракатлари, трансмиллий жиноий гуруҳларнинг ихтисослашувига сабаб бўлмоқда.

Дунё бўйлаб кенг кўламли ишлар, тарғибот ишлари олиб борилишига қарамасдан ҳар йили миллионлаб инсонлар қулликка яъни одам савдоси қурбонига айланмоқда.

Мамлакатимизда одам савдоси ва мажбурий меҳнатга барҳам бериш борасида кўпгина чора-тадбирлар амалга оширилмоқда, янги таҳрирдаги Конституцияга кўра инсон ҳаёти, эркинлиги, шаъни қадр-қиммати, ҳуқуқ ва эркинликлари олий қадрият ҳисобланади.

Одам савдоси бугунги кунда инсониятнинг энг оғир глобал муаммоларидан бири бўлиб, унинг олдини олиш нафақат давлат органларининг вазифаси, балки ҳар бир инсоннинг маъсулиятидир. Зеро ҳеч ким қулликка мажбур эмас.

Донахон Юсупова, Жиноят ишлари бўйича Амударё туман судининг тергов судьяси