Нотариат соҳасидаги янгиликларга бағишланган йиғилиш ўтказилди
Жамиятда қонун устуворлигини таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишда нотариат институтининг ўрни беқиёс. Сўнгги йилларда мамлакатимизда ушбу тизимни рақамлаштириш, ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этиш ва аҳолига тезкор ҳуқуқий хизмат кўрсатиш борасида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Ана шундай муҳим қадамлардан бири сифатида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 9 сентябрдаги “Нотариат институтини янада ривожлантириш ва тизимни рақамлаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори қабул қилинган эди.
Фуқаролик ишлари бўйича Амударё туман суди биносида мазкур қарор ижроси ва унда белгиланган янги вазифаларнинг мазмун-моҳиятига бағишланган ўқув-амалий семинари бўлиб ўтди. Тадбирда фуқаролик ишлари бўйича Амударё туман судининг судяси Муҳаббат Қайпова, туманда хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Бибизуҳра Бекимбетова, шунингдек, “Халқ банки”, “Микрокредитбанк”, “Агробанк”нинг туман филиаллари ҳамда “Ўзсувтаъминот” акциядорлик жамиятининг Амударё туман филиали ходимлари иштирок этдилар. Семинарда асосий эътибор янги тартиб-қоидаларни амалиётга тўғри ва самарали жорий этиш масалаларига қаратилди.
Қарорга мувофиқ, 2026 йил 1 мартдан бошлаб нотариусларнинг ваколатлари янада кенгайтирилди. Эндиликда базавий ҳисоблаш миқдорининг 1000 бараваригача бўлган низосиз талаблар бўйича нотариуслар томонидан ижро хатлари ёзиш тартиби йўлга қўйилди. Бунга нотариал тасдиқланган битимларга асосланган талаблар, қарздорнинг мажбуриятлари таъминоти бўлган кўчар мол-мулкка ундирувни қаратиш, ижара тўловлари, кўп квартирали уйлардаги мажбурий бадаллар, коммунал ва алоқа хизматлари бўйича қарздорликни ундириш каби масалалар киради. Бу янгилик, ўз навбатда, судларнинг иш юкламасини камайтиришга ва ундирувчиларнинг сарсон бўлишининг олдини олишга хизмат қилади.
Бундан ташқари, соҳада кадрлар салоҳиятини ошириш ва тажрибали мутахассислар меҳнатидан унумли фойдаланиш мақсадида 2026 йил 1 апрелдан бошлаб Ўзбекистонда нотариус лавозимида бўлишнинг энг юқори ёш чегараси 65 ёшдан 70 ёшга оширилди. Албатта, бунда нотариус Адлия вазирлиги ҳузуридаги Олий малака комиссияси суҳбатидан ўтиши ва ўз фаолиятини давом эттиришга рози бўлиши талаб этилади. Шу билан бирга, тизимга кириш тартиби ҳам рақамлаштирилди ва шаффофлашди. 2026 йил 1 апрелдан давлат нотариусини тайинлаш ва хусусий нотариал фаолият учун лицензия бериш малака имтиҳонлари ўрнига ахборот технологиялари ёрдамида 2 босқичли ягона танлов жорий этилди. Дастлабки босқичда талабгорлар давлат бошқаруви, коррупцияга қарши курашиш, фуқаролик ва ворислик ҳуқуқи каби йўналишларда тест синовларидан ўтсалар, иккинчи босқичда махсус электрон платформада ҳужжатлар лойиҳасини тузиш ва муаммоли казусларга ечим топиш бўйича амалий имтиҳон топширадилар.
Тизимни рақамлаштириш ва фуқароларга қулайлик яратиш йўналишидаги яна бир муҳим қадам шундан иборатки, 2026 йил 1 апрелдан хусусий нотариуслар узрли сабабларга кўра ишлай олмаганда лицензиясини тўхтатиб туриш ҳуқуқига эга бўлдилар. Қоидабузарликлар учун эса дарҳол лицензияни бекор қилиш эмас, балки огоҳлантириш ва жарима каби муқобил таъсир чоралари қўлланилади.
Шуни ҳам таъкидлаш жоизки, 2025 йил 1 декабрдан бошлаб республика бўйлаб нотариал тасдиқланган никоҳ шартномаларининг нусхаси ахборот тизимига мажбурий юкланади ва уларнинг аслини қоғоз шаклида талаб қилиш бекор қилинади. Нотариал ҳаракатлар акс этган аудио ва видеоёзувларни тизимга тўғридан-тўғри бириктириш ва сақлаш имконияти ҳам айнан шу мақсадда яратилмоқда.
Қонунчиликдаги ушбу янгиликлар соҳани бутунлай янги босқичга олиб чиқади. Нотариат тизимининг масофавий ва рақамли форматга ўтиши, хизматлар кўрсатиш тезлигининг ошиши ва очиқликнинг таъминланиши пировард натижада оддий инсонларнинг узоғини яқин, оғирини енгил қилишдек олий мақсадга хизмат қилади.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
