Notariat sohasidagi yangiliklarga bagʻishlangan yigʻilish oʻtkazildi

Jamiyatda qonun ustuvorligini taʼminlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilishda notariat institutining oʻrni beqiyos. Soʻnggi yillarda mamlakatimizda ushbu tizimni raqamlashtirish, ortiqcha byurokratik toʻsiqlarni bartaraf etish va aholiga tezkor huquqiy xizmat koʻrsatish borasida keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ana shunday muhim qadamlardan biri sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 9-sentyabrdagi “Notariat institutini yanada rivojlantirish va tizimni raqamlashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilingan edi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudi binosida mazkur qaror ijrosi va unda belgilangan yangi vazifalarning mazmun-mohiyatiga bagʻishlangan oʻquv-amaliy seminari boʻlib oʻtdi. Tadbirda fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudining sudyasi Muhabbat Qaypova, tumanda xususiy amaliyot bilan shugʻullanuvchi notarius Bibizuhra Bekimbetova, shuningdek, “Xalq banki”, “Mikrokreditbank”, “Agrobank”ning tuman filiallari hamda “Oʻzsuvtaʼminot” aktsiyadorlik jamiyatining Amudaryo tuman filiali xodimlari ishtirok etdilar. Seminarda asosiy eʼtibor yangi tartib-qoidalarni amaliyotga toʻgʻri va samarali joriy etish masalalariga qaratildi.

Qarorga muvofiq, 2026-yil 1-martdan boshlab notariuslarning vakolatlari yanada kengaytirildi. Endilikda bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravarigacha boʻlgan nizosiz talablar boʻyicha notariuslar tomonidan ijro xatlari yozish tartibi yoʻlga qoʻyildi. Bunga notarial tasdiqlangan bitimlarga asoslangan talablar, qarzdorning majburiyatlari taʼminoti boʻlgan koʻchar mol-mulkka undiruvni qaratish, ijara toʻlovlari, koʻp kvartirali uylardagi majburiy badallar, kommunal va aloqa xizmatlari boʻyicha qarzdorlikni undirish kabi masalalar kiradi. Bu yangilik, oʻz navbatda, sudlarning ish yuklamasini kamaytirishga va undiruvchilarning sarson boʻlishining oldini olishga xizmat qiladi.

Bundan tashqari, sohada kadrlar salohiyatini oshirish va tajribali mutaxassislar mehnatidan unumli foydalanish maqsadida 2026-yil 1-apreldan boshlab Oʻzbekistonda notarius lavozimida boʻlishning eng yuqori yosh chegarasi 65 yoshdan 70 yoshga oshirildi. Albatta, bunda notarius Adliya vazirligi huzuridagi Oliy malaka komissiyasi suhbatidan oʻtishi va oʻz faoliyatini davom ettirishga rozi boʻlishi talab etiladi. Shu bilan birga, tizimga kirish tartibi ham raqamlashtirildi va shaffoflashdi. 2026-yil 1-apreldan davlat notariusini tayinlash va xususiy notarial faoliyat uchun litsenziya berish malaka imtihonlari oʻrniga axborot texnologiyalari yordamida 2 bosqichli yagona tanlov joriy etildi. Dastlabki bosqichda talabgorlar davlat boshqaruvi, korruptsiyaga qarshi kurashish, fuqarolik va vorislik huquqi kabi yoʻnalishlarda test sinovlaridan oʻtsalar, ikkinchi bosqichda maxsus elektron platformada hujjatlar loyihasini tuzish va muammoli kazuslarga yechim topish boʻyicha amaliy imtihon topshiradilar.

Tizimni raqamlashtirish va fuqarolarga qulaylik yaratish yoʻnalishidagi yana bir muhim qadam shundan iboratki, 2026-yil 1-apreldan xususiy notariuslar uzrli sabablarga koʻra ishlay olmaganda litsenziyasini toʻxtatib turish huquqiga ega boʻldilar. Qoidabuzarliklar uchun esa darhol litsenziyani bekor qilish emas, balki ogohlantirish va jarima kabi muqobil taʼsir choralari qoʻllaniladi.

Shuni ham taʼkidlash joizki, 2025-yil 1-dekabrdan boshlab respublika boʻylab notarial tasdiqlangan nikoh shartnomalarining nusxasi axborot tizimiga majburiy yuklanadi va ularning aslini qogʻoz shaklida talab qilish bekor qilinadi. Notarial harakatlar aks etgan audio va videoyozuvlarni tizimga toʻgʻridan-toʻgʻri biriktirish va saqlash imkoniyati ham aynan shu maqsadda yaratilmoqda.

Qonunchilikdagi ushbu yangiliklar sohani butunlay yangi bosqichga olib chiqadi. Notariat tizimining masofaviy va raqamli formatga oʻtishi, xizmatlar koʻrsatish tezligining oshishi va ochiqlikning taʼminlanishi pirovard natijada oddiy insonlarning uzogʻini yaqin, ogʻirini yengil qilishdek oliy maqsadga xizmat qiladi.