ЎЗБЕКНИНГ ЖОН БОВУРИ

(Очерк)

Ҳеч қачон, ҳеч бир инсоннинг ҳаёти бир текис, равон кечмайди. Шу баробарида кўнгилдаги орзу билан ҳаёт ҳақиқатлари ҳам асло бир-бирига мос келган эмас. Ахир инсон ўз кўнглида неларни орзу қилмайди, дейсиз? Айниқса, болаликда. Умрининг бу

фаслида инсон ҳар куни бир "турланади”,

ҳар куни бир мўъжиза кутиб яшайди.

Ўрозали Рейимов улғайган қишлоқ, унинг наздида барча юртлардан чиройли эди. Шундоқ "Оқ олтин” овулининг ёнбошида ястаниб ётган Жумуртоғ ортидан аста бош кўтараётган қуёшнинг алвон шафақлари гўё энг аввал Ўрозалининг деразасидан мўралаб, хонанинг оппоқ деворларига лоларанг дарахтлар манзараларини чизарди. Қуёш тоғ ортидан қишлоқни кузатаётгандай, уйлар, йўлларни бир-бир майин сийпалаб, баланд  ўсган тераклар учига заррин нурларини сочиб юборарди.

Оилада  тўнғич фарзанд бўлган Ўрозали отасидан, ука-сингиллари Ўрозалидан ҳаёт илмини, хонадон бюджетини барқарор сақлаш сирларини ўргандилар. Қозоқ миллатига мансуб бу хонадоннинг ўзига хос тутумлари бор эди. Бу хонадоннинг азиз меҳмонлари – отасининг қуролдош дўстлари, онасининг қурдош-у қариндошлари, Мўйноқ, Урганч, Хива томонларидан келгувчи дўст-у ёронлар суҳбатлари, бир-бирларини "айнанайин бовурим-ай!” – деб ардоқлаб, бир-бирларига "оғай”, "женгей!”, – деб мулозамат кўрсатишлари Ўрозалининг қалбида  ўзи туғилиб-ўсган замин ва элдошларига нисбатан чексиз меҳр-муҳаббат уйғотарди. Бундай суҳбатлардан у гўзал таассуротлар оларди, қалбининг туб-тубида сўзамол, ҳозиржавоб оғалар, женгейлар тилидан тўкилаётган ҳикматларга бой қозоқча  ва ўзбекча ўланларга монанд гўзал ташбеҳлар уйғонарди. Ва ёза бошларди у. Ҳаёт ҳақида, баҳор ва бахт ҳақида шеърлар битарди Ўрозали. Ёзганлари... Дафтарлар тўла шеърлар, кўнгил кечинмалари – эсселар, хотира кўзгусида акс этган ҳаёт чизгилари бирма-бир оқ қоғозга тўкиларди. Қозоқ фарзанди қозоқча сўзлаб, ўзбекча ижод этарди. Ўзбек тилида сўзлаб, қозоқ ва қорақалпоқ тилларида равон ёзарди.

– Тинмай ёзардим, – кулиб эслайди Ўрозали оға, – ёзган мақолаларим Тошкент шаҳрида чоп этиладиган болалар нашрларида, туманимизнинг "Амударё ҳақиқати” газетаси саҳифаларида ёритиларди. Ўша пайтлари, тўғриси, мен журналист бўламан, деб ҳеч ўйламаганман. Болаликнинг ҳо-ю ҳаваслари осмонида парвоз қилиб, гоҳ учувчи, гоҳ Ватан посбони, ҳатто хаёлимда генерал ҳам бўлардим. Шуни айтадилар-да, ҳаёт бошқа, орзу бошқа, деб.

Ўрозали Рейимов табиатан ҳазилкаш, аксарият қозоқ миллатига мансуб кишиларга хос ҳозиржавоб, ҳар бир фикрини ҳикматли иборалар билан зийнатлаб, суҳбатдошига етказадиган шоирона хулқ-атвор соҳиби. Унинг беғараз ҳазиллари, ҳикматларга бой шеърий сатрлари, бири-бирини такрорламайдиган аския пайровлари, мамлакатимизда чоп этиладиган  вақтли матбуот нашрларида эълон қилинган ҳажвий асарлари шунчалар халқона, шунчалар самимийки, беихтиёр Ўрозали Рейимов ижодига дилингизда ҳавас ва ҳайрат уйғонади.

Ўрта умумтаълим мактабини "аъло”га тугатган Ўрозали Рейимов Тошкент Давлат Университетининг (ҳозирги ЎзМУ) журналистика факультетига ўқишга кирди. Ўзининг ўткир зеҳни, тенгқурларидан алоҳида ажралиб турадиган самимий феъл-атвори билан у устозларининг эътиборини қозонди. Бир вақтнинг ўзида у "Тошкент Университети” газетаси таҳририятида газетага матнлар тайёрлашдан чоп этишгача бўлган жараёнларда фаол қатнашарди. Журналистика факультети талабаларидан тортиб, профессор ўқитувчиларигача Ўрозали Рейимовнинг номини яхши билар, талабалар ундан ниманидир ўрганишга интилса, устозлари ўз маърузалари матнларини саҳифалаштириш  борасида Ўрозали Рейимов билан бамаслаҳат иш тутишарди. Атоқли олимлар Тоҳир Пидаев, Очил Тоғаев, Ирисали Тошалиев, Омонулла Мадаев, Анвар Шомақсудов, Бегали Қосимов, Ориф Саидовлардан сабоқ олган Ўрозали Рейимов учун журналист  сифатида мустақил ишлаш унчалик қийин кечмади. Чунки у ўқиш  жараёнида "Тошкент Университети” газетасини нашрга тайёрлаш ва чоп қилишдек масъулиятли вазифаларни қойилмақом қилиб бажариш сирларини пухта ўзлаштирган эди.

Ўзининг дастлабки иш фаолиятини "Амударё ҳақиқати” газетаси таҳририятида махсус мухбир бўлиб ишлашдан бошлаган Ўрозали Рейимов устозлари (Аллоҳ раҳмат қилсин) Собир Юсупов, Саъдулла Хўжаниёзов, Гулнора Матёқубова, суратчи-мухбир Сафарбой Шомуродовлардан нафақат журналистлик касбининг сир-синоатларини, ҳатто одамлар билан муомала маданиятини, давраларда ўзини қандай тутишни, ҳаёт тажрибаларини ўрганди.

Касбга фидойилик – Ўрозали Рейимов учун ҳам бегона бўлмади.  У ўзининг 35 йилдан ортиқ журналистлик фаолияти давомида бутун кучини, билимини севимли касбига бағишлади. Туман матбуотида махсус мухбир, масъул котиб 1986 йилнинг июнь ойидан то 2017 йилнинг 15 апрелига қадар Қорақалпоғистон телевидениесининг Амударё тумани бўйича махсус мухбири вазифасида ҳалол ва фидойи меҳнат қилди.

У умр  бўйи бир қўлида ён дафтари, бир қўлида камера тутиб, йўл юрди. Гоҳ яёв, гоҳ уловда. Ёнида Қорақалпоғистон телевидениесининг телеоператори Баҳром Ниёзов билан Амударё туманининг ҳар бир қарич ерини қадамба-қадам кезиб чиқди. Унинг қадами етмаган бир таноб ер, унинг ўзи ва сўзи кириб бормаган биронта хонадон  йўқ ҳисоби Амударёда. Оға қайси овул-у қишлоққа, қайси жамоага бормасин, уни барча бирдай, кексалар ўз ўғлидай, тенгқурлари энг яқин дўстидай, ёши кичиклар "Оғай”, деб кутиб олдилар.

– Айнанайин бовурим-ай! – деб қучоқ очиб кириб борди у давраларга.

Самимийлиги, одамшавандалиги билан Аму элининг суюкли фарзандига айланди. Ўзбек  билан ўзбекча, қозоқ билан қозоқча, ҳатто туркман овулларига борганида туркман тилида сўз айтиб, суҳбатдошининг жонига оро кириб, жон жўраси, жон оғаси, жондай азиз дўстига айлангувчи Ўрозали Рейимов бугун 60 ёшга тўлдилар.

Турли байрам тадбирларида, иш юзасидан ижодий сафарларда учрашиб қолганимизда:

– Мен бир сўз айтайин деб эдим, – дея гап  бошлайдиган Оғамизнинг Аму элида қанчалик ҳурмат ва эъзозга сазовор инсон эканликларига кўп бора гувоҳ бўлганман. Назаримда, Ўрозали Рейимов қондош ва қариндош Аму эли ҳақида, уларнинг қаҳрамонона меҳнатлари, орзу ва интилишлари ҳақидаги энг асосий сўзини энди айтади. Сокин ва гўзал "Оқ олтин” овулининг хушманзара табиати бағрида ҳақиқий ижод бўстонини яратишга киришади у! Умрининг 60 йиллик саҳифалари аро ярақлаб турган обод манзилларини мадҳ этувчи шеърлар, публицистик мақолалар, эсселар ва ўқиганда дилларни яйратиб юборадиган, одамларга кулгу улашадиган ҳажвий асарлар яратади у! Чунки Оғайнинг ўзи айтмоқчи, "кўзлари қисиқ, юзини кулгу ўпиб олган, ўзбекнинг жон бовури” Ўрозали Рейимов жўшқин ижод палласига энди етди. Фарзандлари, эл-юрт ардоғида яшаш бахти, она юрт муҳаббати уни эртагаёқ йўлга чорлайди. Бу – ижод ва янада жўшқин ижод йўли. Шундай эмасми, Оғай!

Робия ЙЎЛДОШЕВА.