БРУЦЕЛЛЁЗ ҲАЙВОНЛАРГА ХОС КАСАЛЛИК, ЛЕКИН ИНСОНГА ҲАМ ЮҚИШИ МУМКИН

Бруцеллёз қишлоқ хўжалик ва уй ҳайвонлари ўртасида кенг тарқалган касаллик ҳисобланади. Бу касаллик билан одам ҳам касалланади. Одамларда хасталик кўпроқ сурункали кечади ва беморнинг узоқ муддатга иш қобилиятини йўқотишига ва ҳатто, ногиронликка олиб келади.

Республикамизда чорвачилик кенг ривожланган. Чорва ҳайвонлари бруцеллаларга ўта сезувчан ҳисобланади. Касаллик кўпроқ майда шохли ҳайвонлардан юқади. Бруцеллёзга чалинган ҳайвонлар ўз вақтида соғлом ҳайвонлардан ажратилмаса, касаллик кўпайишига замин яратилади. Шунингдек, касаллик кўпчилик бўрдоқичилик фермер ва шахсий хўжаликларда, майда ва йирик шохли ҳайвонлар биргаликда сақланганда ҳам осонгина юқади. Бундай шароитларда инфекция майда шохли ҳайвонлардан йирик шохли ҳайвонларга юқиб, охир-оқибат фермер хўжалиги ходимлари, сут соғувчилар, чўпонлар, тракторчилар ва бошқа ходимларнинг касалланишига сабаб бўлади.

Ҳайвонлардан бруцеллалар ташқи муҳитга сўлак, сут, қон, жинсий аъзолар суюқлиги, плацента ва чала туғилган қўзичоқ, бузоқ орқали ажралади ва теварак-атрофни ифлослантиради. Майда шохли ҳайвонлардан касаллик асосан хизматчиларга ҳайвонларни боқишда ва парвариш қилиш натижасида юқади.

Касалликнинг яширин даври 3 ҳафтадан 6 ҳафтагача давом этади. Касаллик аста-секин ва билинар-билинмас даражада бошланади. Кўпинча хасталик 30 кунгача, гоҳо эса 2 ойгача давом этади. Беморларда ҳароратнинг кўтарилиши, эт увишиши, асабийлашиш ва мушакларда оғриқ туриши кузатилади. Шунингдек, тери ва ташқи шиллиқ парда рангининг оқариши ва камқонлик, ҳароратнинг ошиб кетиши, тилни оқ караш қоплаши ҳам кузатилади. Касалликка хос белгилардан бири ҳароратнинг ошиши бўлиб, ҳарорат 7-12 кунгача пасаймайди.

Касалликнинг ярим ўткир турида юқоридаги клиник белгилардан ташқари, лимфа безларининг катталашиши, жигар ва талоқнинг шиши рўй беради. Ҳаракат ва таянч аъзоларида артралгия, оёқнинг йирик бўғимларида оғриқ сезилиши, қўл бўғимларида артрит белгилари ва бўғимлар ҳаракатининг чекланиши кузатилади. Уйқусизлик, бош оғриши юзага келади. Жинсий ва таносил аъзоларида баъзи касалликлар, аёлларда ҳайз кўришнинг бузилиши, бола тушиши, ва муддатидан илгари туғиш ҳоллари рўй беради.

Касалликнинг асосий манбаини ҳисобга олган ҳолда турли хил қишлоқ хўжалик ҳайвонларини бруцеллёз бор йўқлиги бўйича лаборатория текширувидан ўтказиш ва ҳисобга олиш муҳим аҳамиятга эга. Бруцеллёзга нисбатан лаборатория текшируви манфий натижа берган ҳайвонларни тезда бруцеллёзга қарши эмлаш лозим.

Касаллик манбаини ўз вақтида аниқлаш ва касал бўлган ҳайвонларни ажратиб қўйиш, хўжалик ишчи ходимлари орасида профилактик чоралар кўриш, мабодо, касаллик аниқланса, уларни дарҳол текшириш ва тегишли даво тайинлаш зарур. Тиббиёт ва ветеринария ходимлари орасида ўзаро ахборот беришни йўлга қўйиш, эпизоотик ва эпидемиологик назоратни кучайтириш, бемор аниқланган оила, шахсий хўжаликлар, фермер хўжаликлари ва ҳайвонлар маҳсулотларини қайта ишлайдиган корхоналарнинг ишчиларини бруцеллёз бор-йўқлигига қарши текшириш каби чоралар талаб қилинади.

Касалликнинг олдини олишда хом сут ва сут маҳсулотларини истеъмол қилмаслик, овқат тайёрлаш жараёнида гўшт маҳсулотларига етарлича термик ишлов бериш, ҳайвон териси ва жунига ишлов беришда зарур технологик қоидаларга риоя этиш талаб қилинади.

Дилфуза Раҳимова, ревматолог-шифокор.