BRUTsELLYoZ HAYVONLARGA XOS KASALLIK, LEKIN INSONGA HAM YuQIShI MUMKIN

Brutsellyoz qishloq xoʻjalik va uy hayvonlari oʻrtasida keng tarqalgan kasallik hisoblanadi. Bu kasallik bilan odam ham kasallanadi. Odamlarda xastalik koʻproq surunkali kechadi va bemorning uzoq muddatga ish qobiliyatini yoʻqotishiga va hatto, nogironlikka olib keladi.

Respublikamizda chorvachilik keng rivojlangan. Chorva hayvonlari brutsellalarga oʻta sezuvchan hisoblanadi. Kasallik koʻproq mayda shoxli hayvonlardan yuqadi. Brutsellyozga chalingan hayvonlar oʻz vaqtida sogʻlom hayvonlardan ajratilmasa, kasallik koʻpayishiga zamin yaratiladi. Shuningdek, kasallik koʻpchilik boʻrdoqichilik fermer va shaxsiy xoʻjaliklarda, mayda va yirik shoxli hayvonlar birgalikda saqlanganda ham osongina yuqadi. Bunday sharoitlarda infektsiya mayda shoxli hayvonlardan yirik shoxli hayvonlarga yuqib, oxir-oqibat fermer xoʻjaligi xodimlari, sut sogʻuvchilar, choʻponlar, traktorchilar va boshqa xodimlarning kasallanishiga sabab boʻladi.

Hayvonlardan brutsellalar tashqi muhitga soʻlak, sut, qon, jinsiy aʼzolar suyuqligi, platsenta va chala tugʻilgan qoʻzichoq, buzoq orqali ajraladi va tevarak-atrofni ifloslantiradi. Mayda shoxli hayvonlardan kasallik asosan xizmatchilarga hayvonlarni boqishda va parvarish qilish natijasida yuqadi.

Kasallikning yashirin davri 3 haftadan 6 haftagacha davom etadi. Kasallik asta-sekin va bilinar-bilinmas darajada boshlanadi. Koʻpincha xastalik 30 kungacha, goho esa 2 oygacha davom etadi. Bemorlarda haroratning koʻtarilishi, et uvishishi, asabiylashish va mushaklarda ogʻriq turishi kuzatiladi. Shuningdek, teri va tashqi shilliq parda rangining oqarishi va kamqonlik, haroratning oshib ketishi, tilni oq karash qoplashi ham kuzatiladi. Kasallikka xos belgilardan biri haroratning oshishi boʻlib, harorat 7-12 kungacha pasaymaydi.

Kasallikning yarim oʻtkir turida yuqoridagi klinik belgilardan tashqari, limfa bezlarining kattalashishi, jigar va taloqning shishi roʻy beradi. Harakat va tayanch aʼzolarida artralgiya, oyoqning yirik boʻgʻimlarida ogʻriq sezilishi, qoʻl boʻgʻimlarida artrit belgilari va boʻgʻimlar harakatining cheklanishi kuzatiladi. Uyqusizlik, bosh ogʻrishi yuzaga keladi. Jinsiy va tanosil aʼzolarida baʼzi kasalliklar, ayollarda hayz koʻrishning buzilishi, bola tushishi, va muddatidan ilgari tugʻish hollari roʻy beradi.

Kasallikning asosiy manbaini hisobga olgan holda turli xil qishloq xoʻjalik hayvonlarini brutsellyoz bor yoʻqligi boʻyicha laboratoriya tekshiruvidan oʻtkazish va hisobga olish muhim ahamiyatga ega. Brutsellyozga nisbatan laboratoriya tekshiruvi manfiy natija bergan hayvonlarni tezda brutsellyozga qarshi emlash lozim.

Kasallik manbaini oʻz vaqtida aniqlash va kasal boʻlgan hayvonlarni ajratib qoʻyish, xoʻjalik ishchi xodimlari orasida profilaktik choralar koʻrish, mabodo, kasallik aniqlansa, ularni darhol tekshirish va tegishli davo tayinlash zarur. Tibbiyot va veterinariya xodimlari orasida oʻzaro axborot berishni yoʻlga qoʻyish, epizootik va epidemiologik nazoratni kuchaytirish, bemor aniqlangan oila, shaxsiy xoʻjaliklar, fermer xoʻjaliklari va hayvonlar mahsulotlarini qayta ishlaydigan korxonalarning ishchilarini brutsellyoz bor-yoʻqligiga qarshi tekshirish kabi choralar talab qilinadi.

Kasallikning oldini olishda xom sut va sut mahsulotlarini isteʼmol qilmaslik, ovqat tayyorlash jarayonida goʻsht mahsulotlariga yetarlicha termik ishlov berish, hayvon terisi va juniga ishlov berishda zarur texnologik qoidalarga rioya etish talab qilinadi.

Dilfuza Rahimova, revmatolog-shifokor.