ЭНЕPГИЯ PЕСУPСЛАPИНИ ТЕЖАШ, ВАҚТИДА ҲАҚ ТЎЛАШ – ФАPОВОН ТУPМУШ КАФОЛАТИ

Кундалик турмушда электр энергияси, газ ва сувга доим эҳтиёж сезилади. Кун давомида ҳар ким уларни ўзига керагича ишлатади. Аммо бу ресурслар қандай манбалар орқали бизгача етиб келаётганлиги, уларнинг заҳираси қанча муддатга етишига қизиқиб ҳам кўрмаймиз. Энергия ресурсларини аҳолига етказиб бериш ҳам кўп миқдорда маблағ талаб қиладиган иш ҳисобланади.

Мамлакатимизда аҳоли сони тобора ўсаётган бир пайтда энергия ресурсларига ҳам эҳтиёж ортиб бормоқда. Маълумки, бу эҳтиёж юртимизда “Ўзбекнефтгаз” ва “Ўзбекэнерго” акциядорлик жамиятлари томонидан таъминланиб келинмоқда. Шу баробарида ресурсларимиз қанчадир миқдорда хорижга экспорт ҳам қилинаётганидан хабардормиз. Бу ҳолат ҳамда энергия ресурсларининг нархи оширилаётганлиги, аҳоли зарурати ортаётган бир пайтда қизиқишларга сабаб бўлиши табиий.

ЎзАда эълон қилинган “Энергия ресурсларининг нархи нега ошмоқда?” номли мақолада бунинг сабаблари ҳақида батафсил сўз юритилган. Мақолада охирги 10 йил ичида мамлакатимиз саноати ва аҳолисининг табиий газга бўлган эҳтиёжи сезиларли даражада ошганлиги ва шу билан бирга сўнгги 35-40 йил ичида Кўкдумалоқ, Газли, Шўртан, Денгиз кўл каби асосий газ конларидаги табиий газ заҳиралари камаяётгани айтиб ўтилган: “Эски конларда газ қазиб олишни бир маромда ушлаб туриш ва янгиларини ишга тушириш мураккаб ва кўп харажат талаб этади. Газ конларини барпо этишнинг дастлабки босқичида газнинг паст босими 400-500 атмосферани ташкил этган эди. Ҳозирги кунда мавжуд конларда бу кўрсаткич ўртача 25-40 атмосферага қадар камайган. Табиий газни газ транспорт тизимига тайёрлаб, етказиб бериш учун эса камида 75 атмосфералик босим керак бўлади.

Босимни табиий газ етказиш учун зарур даражада ушлаб туриш мақсадида 2000-2017 йилларда конларда 66 агрегатдан иборат 16 сиқиш компрессор станциялари қурилиб, фойдаланишга топширилди. Бу ҳам табиийки, анча маблағ сарфлашни талаб этди. Охирги 10 йилда мамлакатимизда нефть ишлаб чиқаришнинг қарийб 4 баравар камайгани оқибатида нефть ва нефть маҳсулотлари импорти шунча ортди. Натижада “Ўзбекнефтгаз” акциядорлик жамиятининг нефть ва нефть маҳсулотларини импорт қилишга валюта харажатлари ҳам анча ўсди.”

Мақолада изоҳ берилганидек, ички бозорда нефть маҳсулотларига бўлган чакана нархлар динамикаси жаҳондаги кўрсаткичлардан орқада қолмоқда. Pоссияда 1 литр А-91 бензинининг ўртача нархи 0,64, Қирғизистонда 0,63, Туркияда 1,04, Хитойда 1,09 АҚШ долларини ташкил қилади. Ўзбекистонда эса бу нарх ўртача 0,53 АҚШ долларига тўғри келмоқда.

Шунингдек, табиий газ ва электр энергияси ресурсларининг нархлари ўзаро боғлиқлиги ҳақида сўз юритилиб, рақамлар мисолида таҳлил қилинган: “2017 йилда мамлакатимизда 61 миллиард кВт/соат электр энергияси ишлаб чиқарилган, шундан 48,8 миллиарди табиий газ асосида ишлаб чиқарилган электр энергиясидир. Бунга 15,2 миллиард куб метр газ, яъни қазиб олинган газ умумий ҳажмининг 24 фоизи сарфланган. Шу тариқа, табиий газ нархининг ошиши билан электр энергияси нархи ҳам ошади. Бу эса иқтисодиётда инфляция кўрсаткичларига таъсир қилмасдан қолмайди. Мавжуд иссиқлик электр станциялари ва иссиқлик электр марказларининг аксарияти ўтган асрда барпо этилган бўлиб, улар ўз хизмат муддатини ўтаб бўлган. Улардан ортиқча фойдаланиш тармоқда икки баравар кўп ёқилғи сарфланишига олиб келади.

“Ўзбекнефтгаз” акциядорлик жамияти қувватларининг 80 фоизи эскиргани боис, замонавий технологияларни жорий этиш орқали уларни модернизация қилиш зарур. Бу электр энергияси ишлаб чиқаришни 1,5 баравар оширишга хизмат қилади.

Энергия ресурслари тарифларига тўхталадиган бўлсак, аҳоли учун газ ва электр энергияси нархи ошганини эшитиб, ҳайратланамизми? Албатта, йўқ. Нархларнинг ошганидан норози бўламизми? Ҳа. Нархлар ошиши сабабларини эса тушунишга, англашга уринамизми? Келинг, ўзимизни алдамайлик – йўқ, уринмаймиз. “Ўзбекнефтгаз” ва “Ўзбекэнерго” акциядорлик жамиятлари тизимидаги компаниялар деярли давлатга қарашли, яъни улардаги давлат улуши 98 фоиз экани ҳам, аслида бизнинг бахтимиз. Улар аҳоли ва иқтисодиёт учун табиий ресурсларни ишлаб чиқариш билан бирга давлатга солиқ тўлаши, янги лойиҳаларга сармоя киритиши, қўшимча иш ўринлари яратиши керак, шундай қилмоқда ҳам.”

Facebook ижтимоий тармоғидаги “Халқ овози (Голос народа)” саҳифасида эълон қилинган ЎзАнинг ушбу мақоласига фойдаланувчилар турлича муносабат билдирган. Қуйида уларнинг баъзиларини эътиборингизга ҳавола қиламиз:

Хайитбой Pаимберганов исмли фойдаланувчи: – Эски асбоб ускуналарни янгисига алмаштирмасак, сарф-харажатлар ошиб кетаверади.

Abdulla Mirzajonov:

– Шунча токга тўланаётган пуллар қаерга кетяпти, нега уларни кўпайтирмайди?

Дамир Султонов:

– Бу тўлаётган пулларимиз, давлат электр ишлаб чиқариш учун сарфлаётган харажатларнинг ярмини ҳам қопламайди. Тизимда қилинадиган иш кўп, шунча пулни қаердан олади?

Гулмира Кадырова:

– Кўпайтириш керак деган билан иш битмайди. Унга кетадиган пулни давлат қаердан олсин, ўзи шундоқ ҳам харажатларни ярмидан кўпи насия бўлиб кетган бўлса

Дилфуза Собиржонова:

– “Ўзбекнефтгаз” АЖнинг қувватларининг 80 фоизи эскирган, агар модернизация қилинса энергия ишлаб чиқаришни 1,5 баравар ошириш мумкин.

Nodir Alimov:

– Газ ва электр-энергия ресурсларидан тежамкорлик билан фойдаланишимиз ва келажак авлод ҳақида ҳам қайғуришимиз шарт!

Bekzod Djuraboev:

– Газ ва электр-энергия бормаган жойлар нимани тежасин?

Сэм Наджмидиннов:

Агар модернизация қилиш газ ва электр токининг ошишига олиб келса, буни амалга ошириш керак. Фақат кам таъминланганларга шароит яратиб бериш керак. Бу ҳолда бойиб битиб кетганлар кўпроқ тўласин.

Бу маълумотлар орқали беминнат фойдаланилаётган табиий газ, сув ва электр энергиясини узлуксиз етказиш осон кечмаётганлигини билиш, бу ҳақда етарлича тасаввурга эга бўлиш мумкин. Шундай экан, ҳар бир хонадонда узлуксиз ишлатилаётган табиий ресурсларимиздан тежамкорлик билан фойдаланиш лозим. Истеъмол учун ўз вақтида ҳақ тўланиши эса ушбу ресурсларни ўз вақтида, зарур миқдорда етказиб бериш имконини бериш билан бирга келажакда авлодларимизнинг фаровон ҳаёт кечириши учун ҳам асос бўлади.

Озода ХУДОЙБЕPГАНОВА,

журналист.