Соғлом овқатланиш соғлиқ учун фойдали

Овқатланиш – озиқ моддаларнинг организмга тушиши, ҳазм бўлиши, сўрилиши ва ўзлаштирилиши билан кечадиган, ҳужайра ва тўқималарнинг таркиб топишида зарур бўлган, организмда сарфланган энергияни қопловчи, унинг функциясини бошқарувчи мураккаб жараён ҳисобланади.

даврларда ҳам овқатланиш жараёнига катта эътибор беришган. Тиббиёт асосчиларидан Гиппократ овқатланишга катта эътибор бериб, ҳар бир инсон қабул қилаётган маҳсулотларининг хусусиятларини билиши зарурлиги, овқатланиш ҳар бир инсоннинг тана тузилиши, ёши, йил фаслига боғлиқ бўлиши, меъёрни билиш лозимлиги ҳақида уқтириб, меъёр – доно ҳаёт кечириш гарови дея таъкидлаганлар.

тараққий этган сари турли касалликларнинг олдини олиш ва даволашда баъзи озиқ-овқат маҳулотларининг дориворлиги, парҳез овқатланиш, халқ табобатининг фойдалигини исботловчи тадқиқотлар олиб борилиб, тиббиётнинг алоҳида соҳаси овқатланиш гигиенаси фани ривожлана бошлади.

овқатланишнинг 3 та хусусияти бўлиб; баланслашган, адекват, оптимал овқатланишдир. Баланслашган овқатланиш бу истеъмол қилинган ва сарфланган энергия ўртасидаги баланс билан ҳисобланади.

овқатланиш индивидуал хусусиятга эга бўлиб, одамнинг у ёки бу овқатга муносабатини билдиради. Соғлиқ учун фойдали, яхши ҳазм бўладиган, умумий аҳволни яхшилаб, кайфиятни кўтарадиган овқатланиш одам учун адекват бўлади. Оптимал овқатланиш – озиқ моддаларнинг турли туман бўлиши билан характерланиб, организмнинг меъёрий ҳаёт фаолиятини таъминлайдиган овқатланишдир. Бу ёшга боғлик бўлиб, болалар, ўсмирлар, кекса ва қариялар учун ўзига хос овқатланишдир. Болалар 6 ойгача фақат кўкрак сути билан боқилиши, аста-секин қўшимча овқатга ўтиши зарур.

даврида суяклар мустаҳкамлиги учун кальций етарли миқдорда бўлиши керак. Сут , творог, йогурт, балиқ , тухум, гўшт маҳсулотларини қабул қилиш керак. 14-16 ёшларда ўсмирлар организмида гормонал ўзгаришлар сабабли юз терисида ҳар хил тошмалар пайдо бўлиши мумкин. Шунинг учун ёғли қовурма овқатлардан кўра, димланган, қайнатма овқатлар истеъмол қилиш мақсадга мувофиқдир. Ўсмирларда нотўғри овқатланиш натижасида: паканалик, кўришнинг сусайиши, бош айланиши, чарчаш, иммунитетнинг пасайиши , тишларнинг касалланиши, суякларнинг мўртлиги, юз терисининг касалланиши – себорея учраши мумкин. Кексалар овқатланиши баланслашган, антиатеросклеротик хусусиятли бўлиши, тез-тез, кам миқдорда озиқ-овқатларни истеъмол қилиши мақсадга мувофиқ ҳисобланади.

Кексаларда моддалар алмашинуви сусайиши муносабати билан ёғсиз гўшт, тухум, балиқ, сут, творог, пишлоқ, қора нон, кўкат, сабзавот, мевалар тавсия қилинади. Клетчатка кўп сақлайдиган карам, сабзи, нўхат, анжирлар ичакларнинг ҳаракат-секреция фаолиятини ошириб, қабзиятнинг олдини олади, холестеринни чиқаради, ичаклар микрофлорасини яхшилайди. Ёғлардан асосан ўсимлик ёғлари ишлатилгани маъқул, чунки ҳайвон ёғларида холестерин моддаси кўплиги сабабли, кексаларда атеросклерозни кучайтириши мумкин. Қарияларда углеводларнинг миқдорини қанд, оқ нон, мураббо, қандолат маҳсулотлари ҳисобига чеклаш лозим акс ҳолда гипергликемия – қонда қанд миқдорининг ошиши мумкин.

овқатланиш оқибатида анемия – камқонлик, семириш, қандли диабет, юрак қон томир касалликлари, буйрак ва жигар касалликлари, буқоқ касалликлари келиб чиқиши мумкин.

олдини олиш мақсадида давлатимиз томонидан унларни фортификациялаш – темир моддаси билан бойитиш, ош тузини йодлаш, ҳомиладорларни витаминлар, темир+фолий кислотаси, 6-60 ойлик болаларни ретинол А витамини билан таъминлаш ишлари ўтказилди.

ҳаракат овқат ҳазмини таъминловчи муҳим омилдир. Тўғри овқатланиш илмига эга бўлиш, иқтисодий шароитимизни ҳисобга олиб, тўғри озиқ моддаларни танлаш – саломатлигимиз гаровидир.

Т. Саидова, туман Аҳоли соғлом турмуш тарзини қўллаб қувватлаш

ва жисмоний фаоллигини ошириш маркази шифокори.