Sogʻlom ovqatlanish sogʻliq uchun foydali

Ovqatlanish – oziq moddalarning organizmga tushishi, hazm boʻlishi, soʻrilishi va oʻzlashtirilishi bilan kechadigan, hujayra va toʻqimalarning tarkib topishida zarur boʻlgan, organizmda sarflangan energiyani qoplovchi, uning funktsiyasini boshqaruvchi murakkab jarayon hisoblanadi.

davrlarda ham ovqatlanish jarayoniga katta eʼtibor berishgan. Tibbiyot asoschilaridan Gippokrat ovqatlanishga katta eʼtibor berib, har bir inson qabul qilayotgan mahsulotlarining xususiyatlarini bilishi zarurligi, ovqatlanish har bir insonning tana tuzilishi, yoshi, yil fasliga bogʻliq boʻlishi, meʼyorni bilish lozimligi haqida uqtirib, meʼyor – dono hayot kechirish garovi deya taʼkidlaganlar.

taraqqiy etgan sari turli kasalliklarning oldini olish va davolashda baʼzi oziq-ovqat mahulotlarining dorivorligi, parhez ovqatlanish, xalq tabobatining foydaligini isbotlovchi tadqiqotlar olib borilib, tibbiyotning alohida sohasi ovqatlanish gigiyenasi fani rivojlana boshladi.

ovqatlanishning 3 ta xususiyati boʻlib; balanslashgan, adekvat, optimal ovqatlanishdir. Balanslashgan ovqatlanish bu isteʼmol qilingan va sarflangan energiya oʻrtasidagi balans bilan hisoblanadi.

ovqatlanish individual xususiyatga ega boʻlib, odamning u yoki bu ovqatga munosabatini bildiradi. Sogʻliq uchun foydali, yaxshi hazm boʻladigan, umumiy ahvolni yaxshilab, kayfiyatni koʻtaradigan ovqatlanish odam uchun adekvat boʻladi. Optimal ovqatlanish – oziq moddalarning turli tuman boʻlishi bilan xarakterlanib, organizmning meʼyoriy hayot faoliyatini taʼminlaydigan ovqatlanishdir. Bu yoshga bogʻlik boʻlib, bolalar, oʻsmirlar, keksa va qariyalar uchun oʻziga xos ovqatlanishdir. Bolalar 6 oygacha faqat koʻkrak suti bilan boqilishi, asta-sekin qoʻshimcha ovqatga oʻtishi zarur.

davrida suyaklar mustahkamligi uchun kaltsiy yetarli miqdorda boʻlishi kerak. Sut , tvorog, yogurt, baliq , tuxum, goʻsht mahsulotlarini qabul qilish kerak. 14-16 yoshlarda oʻsmirlar organizmida gormonal oʻzgarishlar sababli yuz terisida har xil toshmalar paydo boʻlishi mumkin. Shuning uchun yogʻli qovurma ovqatlardan koʻra, dimlangan, qaynatma ovqatlar isteʼmol qilish maqsadga muvofiqdir. Oʻsmirlarda notoʻgʻri ovqatlanish natijasida: pakanalik, koʻrishning susayishi, bosh aylanishi, charchash, immunitetning pasayishi , tishlarning kasallanishi, suyaklarning moʻrtligi, yuz terisining kasallanishi – seboreya uchrashi mumkin. Keksalar ovqatlanishi balanslashgan, antiaterosklerotik xususiyatli boʻlishi, tez-tez, kam miqdorda oziq-ovqatlarni isteʼmol qilishi maqsadga muvofiq hisoblanadi.

Keksalarda moddalar almashinuvi susayishi munosabati bilan yogʻsiz goʻsht, tuxum, baliq, sut, tvorog, pishloq, qora non, koʻkat, sabzavot, mevalar tavsiya qilinadi. Kletchatka koʻp saqlaydigan karam, sabzi, noʻxat, anjirlar ichaklarning harakat-sekretsiya faoliyatini oshirib, qabziyatning oldini oladi, xolesterinni chiqaradi, ichaklar mikroflorasini yaxshilaydi. Yogʻlardan asosan oʻsimlik yogʻlari ishlatilgani maʼqul, chunki hayvon yogʻlarida xolesterin moddasi koʻpligi sababli, keksalarda aterosklerozni kuchaytirishi mumkin. Qariyalarda uglevodlarning miqdorini qand, oq non, murabbo, qandolat mahsulotlari hisobiga cheklash lozim aks holda giperglikemiya – qonda qand miqdorining oshishi mumkin.

ovqatlanish oqibatida anemiya – kamqonlik, semirish, qandli diabet, yurak qon tomir kasalliklari, buyrak va jigar kasalliklari, buqoq kasalliklari kelib chiqishi mumkin.

oldini olish maqsadida davlatimiz tomonidan unlarni fortifikatsiyalash – temir moddasi bilan boyitish, osh tuzini yodlash, homiladorlarni vitaminlar, temir+foliy kislotasi, 6-60 oylik bolalarni retinol A vitamini bilan taʼminlash ishlari oʻtkazildi.

harakat ovqat hazmini taʼminlovchi muhim omildir. Toʻgʻri ovqatlanish ilmiga ega boʻlish, iqtisodiy sharoitimizni hisobga olib, toʻgʻri oziq moddalarni tanlash – salomatligimiz garovidir.

T. Saidova, tuman Aholi sogʻlom turmush tarzini qoʻllab quvvatlash

va jismoniy faolligini oshirish markazi shifokori.