СОҒЛОМ ОВҚАТЛАНИШГА ОДАТЛАНИНГ, САЛОМАТЛИГИНГИЗНИ АСРАНГ!

Овқатланиш тиббий нуқтаи назардан ёш, тана тузилиши, жинси, касби, иқлим, мабодо касаллик бўлса, унинг тури ва давридан келиб чиқиб, хасталикнинг олдини олиш учун турли хил таркибда тавсия этилади.

Овқатни ҳар куни маълум вақтда ейиш керак. Шундай қилинганда овқат ейиш олдидан меъда-ичак шираси кўп ажралади. Овқатни вақтида еганда яхши ҳазм бўлади ва унинг кимёвий компонентлари тўла ўзлаштирилади. Овқатланиш тартибининг бузилиши бу жараёнларни бузибгина қолмай, балки гастрит, меъда ва ўн икки бармоқ ичак яраси каби турли касалликларнинг пайдо бўлишига ҳам олиб келади.

Пала-партиш овқатланиш моддалар алмашинувининг бузилишига сабаб бўлади. Углеводлар алмашинувининг бузилиши ва у туфайли тана вазнининг ошиб кетиши ёки қонда холестерин миқдорининг кўпайиши бунга яққол мисол бўла олади. Соғлом ва тўғри овқатланиш аввало тартибли олиб борилгандагина фойда беради. Агарда овқатланиш тартибига риоя қилинмаса, ҳазм қилиш фаолияти қийинлашади, тартибсиз, нотўғри овқатланиш эса, касалликларга олиб келади. Умуман олиб қараганда, овқатланишда тартибга қатъий риоя қилиш, меъёрида ейиш, сифатий мукаммаллигини таъминлаш, овқат хилма-хиллигига эътибор бериш керак.

Соғлом овқатланишнинг тамойиллари сифатида қуйидагилар тавсия этилади:

1. Турли хил озиқ-овқат маҳсулотлари.

2. Кун давомида бир неча марта, турли хил мева ва сабзавотлар, яъни янги ва маҳаллий шароитларда етиштирилган маҳсулотларни 400 гр.дан кам бўлмаган миқдорда.

3. Ҳар куни нон, йирик тортилган ун маҳсулотлари, ёрмалар, картошка.

4. Овқат билан бирга ёғларнинг организмга тушишини назорат қилиш, иложи борича ҳайвон ёғларини ўсимлик ёғларига алмаштириш.

5. Ёғли гўшт маҳсулотлар ўрнига дуккаклиларни, балиқ, товуқ гўшти ёки ёғсиз гўшт.

6. Ёғлилиги паст бўлган сут ва сут маҳсулотлари – кефир, творог, йогурт, ёғлилиги ва тузи паст бўлган пишлоқлар.

7. Таркибида кам миқдорда қанд бўлган маҳсулотлар, яъни шакар ва қанд, ширинликлар ва ширин ичимликларни чегаралаш.

8. Тузни камайтириш, бир кунлик умумий миқдори 1 чой қошиқ – 5 гр.дан оширмаслик.

9. Чойни табиий шарбатлар ва ичимлик суви билан алмаштириш ёки асосий овқатлар истеъмол қилиш оралиғида ичиш.

10. Таом тайёрлашда хавфсизликни таъминлаш жуда муҳим. Таомни буғда пиширилганда, қайнатилганда ва димланганда ёғ, туз ва қанд миқдорини кам ишлатиш.

11. Чақалоқларни биринчи 6 ой давомида кўкрак сути билан боқиш. Қўшимча овқатларни аста-секинлик билан, яъни кўкрак сути билан боқишни давом эттирган ҳолда бериб бориш.

12. Тана вазнини белгиланган меъёрда ушлаб туриш учун ҳар куни организмга маълум миқдорда жисмоний юклама бериш.

Дунёдаги етакчи илмий марказларда олиб борилган кузатувлар шуни кўрсатмоқдаки, юқори сифатли ун маҳсулотлари ва ҳайвон ёғидан тайёрланган таомлар ҳамда ширинликларни меъёридан ортиқ тановул қилиш юрак қон-томир ва бошқа қатор аъзолар касалликлари пайдо бўлишига олиб келади. Чунки мазкур таомлар тана вазни ортиши – семизлик, қонда холестерин миқдорининг ошиши, қон босимининг кўтарилиши, миокард инфаркти, қандли диабетга мойиллик туғилишининг асосий сабабларидан бири ҳисобланади.

Ушбу касалликлар эса меҳнат фаолияти сусайишига, ҳаёт сифатини ёмонлашишига ва бевақт ҳаётдан кўз юмиш ҳолатлари юз беришига сабаб бўлади. Ёғли ва углеводга бой таомларни меъёридан ортиқ истеъмол қилиш оқсиллар, углеводлар, ёғлар ўртасидаги мувозанатни бузилишига замин яратади. Аксинча, сабзавот ва мевалар, сут маҳсулотларидан етарлича фойдаланилмаслик натижасида витаминлар, макро ва микроэлементлар етишмаслиги юзага келади. Шунинг учун ҳар бир киши имкон қадар соғлом ва тўғри овқатланишга интилиши лозим.

Ж.Явкашев, туман Тиббиёт бирлашмаси шифокори.