SOGʻLOM OVQATLANIShGA ODATLANING, SALOMATLIGINGIZNI ASRANG!

Ovqatlanish tibbiy nuqtai nazardan yosh, tana tuzilishi, jinsi, kasbi, iqlim, mabodo kasallik boʻlsa, uning turi va davridan kelib chiqib, xastalikning oldini olish uchun turli xil tarkibda tavsiya etiladi.

Ovqatni har kuni maʼlum vaqtda yeyish kerak. Shunday qilinganda ovqat yeyish oldidan meʼda-ichak shirasi koʻp ajraladi. Ovqatni vaqtida yeganda yaxshi hazm boʻladi va uning kimyoviy komponentlari toʻla oʻzlashtiriladi. Ovqatlanish tartibining buzilishi bu jarayonlarni buzibgina qolmay, balki gastrit, meʼda va oʻn ikki barmoq ichak yarasi kabi turli kasalliklarning paydo boʻlishiga ham olib keladi.

Pala-partish ovqatlanish moddalar almashinuvining buzilishiga sabab boʻladi. Uglevodlar almashinuvining buzilishi va u tufayli tana vaznining oshib ketishi yoki qonda xolesterin miqdorining koʻpayishi bunga yaqqol misol boʻla oladi. Sogʻlom va toʻgʻri ovqatlanish avvalo tartibli olib borilgandagina foyda beradi. Agarda ovqatlanish tartibiga rioya qilinmasa, hazm qilish faoliyati qiyinlashadi, tartibsiz, notoʻgʻri ovqatlanish esa, kasalliklarga olib keladi. Umuman olib qaraganda, ovqatlanishda tartibga qatʼiy rioya qilish, meʼyorida yeyish, sifatiy mukammalligini taʼminlash, ovqat xilma-xilligiga eʼtibor berish kerak.

Sogʻlom ovqatlanishning tamoyillari sifatida quyidagilar tavsiya etiladi:

1. Turli xil oziq-ovqat mahsulotlari.

2. Kun davomida bir necha marta, turli xil meva va sabzavotlar, yaʼni yangi va mahalliy sharoitlarda yetishtirilgan mahsulotlarni 400 gr.dan kam boʻlmagan miqdorda.

3. Har kuni non, yirik tortilgan un mahsulotlari, yormalar, kartoshka.

4. Ovqat bilan birga yogʻlarning organizmga tushishini nazorat qilish, iloji boricha hayvon yogʻlarini oʻsimlik yogʻlariga almashtirish.

5. Yogʻli goʻsht mahsulotlar oʻrniga dukkaklilarni, baliq, tovuq goʻshti yoki yogʻsiz goʻsht.

6. Yogʻliligi past boʻlgan sut va sut mahsulotlari – kefir, tvorog, yogurt, yogʻliligi va tuzi past boʻlgan pishloqlar.

7. Tarkibida kam miqdorda qand boʻlgan mahsulotlar, yaʼni shakar va qand, shirinliklar va shirin ichimliklarni chegaralash.

8. Tuzni kamaytirish, bir kunlik umumiy miqdori 1 choy qoshiq – 5 gr.dan oshirmaslik.

9. Choyni tabiiy sharbatlar va ichimlik suvi bilan almashtirish yoki asosiy ovqatlar isteʼmol qilish oraligʻida ichish.

10. Taom tayyorlashda xavfsizlikni taʼminlash juda muhim. Taomni bugʻda pishirilganda, qaynatilganda va dimlanganda yogʻ, tuz va qand miqdorini kam ishlatish.

11. Chaqaloqlarni birinchi 6 oy davomida koʻkrak suti bilan boqish. Qoʻshimcha ovqatlarni asta-sekinlik bilan, yaʼni koʻkrak suti bilan boqishni davom ettirgan holda berib borish.

12. Tana vaznini belgilangan meʼyorda ushlab turish uchun har kuni organizmga maʼlum miqdorda jismoniy yuklama berish.

Dunyodagi yetakchi ilmiy markazlarda olib borilgan kuzatuvlar shuni koʻrsatmoqdaki, yuqori sifatli un mahsulotlari va hayvon yogʻidan tayyorlangan taomlar hamda shirinliklarni meʼyoridan ortiq tanovul qilish yurak qon-tomir va boshqa qator aʼzolar kasalliklari paydo boʻlishiga olib keladi. Chunki mazkur taomlar tana vazni ortishi – semizlik, qonda xolesterin miqdorining oshishi, qon bosimining koʻtarilishi, miokard infarkti, qandli diabetga moyillik tugʻilishining asosiy sabablaridan biri hisoblanadi.

Ushbu kasalliklar esa mehnat faoliyati susayishiga, hayot sifatini yomonlashishiga va bevaqt hayotdan koʻz yumish holatlari yuz berishiga sabab boʻladi. Yogʻli va uglevodga boy taomlarni meʼyoridan ortiq isteʼmol qilish oqsillar, uglevodlar, yogʻlar oʻrtasidagi muvozanatni buzilishiga zamin yaratadi. Aksincha, sabzavot va mevalar, sut mahsulotlaridan yetarlicha foydalanilmaslik natijasida vitaminlar, makro va mikroelementlar yetishmasligi yuzaga keladi. Shuning uchun har bir kishi imkon qadar sogʻlom va toʻgʻri ovqatlanishga intilishi lozim.

J.Yavkashev, tuman Tibbiyot birlashmasi shifokori.