Интернет – ёшларга имкониятми ёки таҳдид?

XX аср охирида интернет одамлар ҳаётига кенг кириб келди. Бу технологик ютуқ жамият тараққиёти учун янги уфқларни очди. “Узоқни яқин қилди” деган ибора айнан интернетга нисбатан айтилгандек туюлади. Чунки одамлар минглаб километр узоқликдаги инсонлар билан бир зумда мулоқот қилиш, мактаб лойиҳалари учун керакли маълумотларни топиш ёки ҳатто кечки овқат учун рецепт излаш имкониятига эга бўлди.

Бугунги кунда интернет турли ёшдаги инсонлар учун бебаҳо манбага айланган. Билим олиш, янгиликлардан хабардор бўлиш, онлайн савдо қилиш каби имкониятлар ҳаётимизни анча енгиллаштирмоқда. Айниқса, электрон тижорат, банк хизматларидан фойдаланиш, масофавий ишлаш каби жараёнлар одатий ҳолга айланди. Бу эса кундалик ҳаётда вақт ва кучни тежашга хизмат қилмоқда.

Бироқ интернетнинг салбий таъсирларини ҳам инкор этиб бўлмайди. Бугун болалар ва ёшларнинг кўпчилиги куннинг асосий қисмини экран қаршисида ўтказмоқда. Бу ҳолат уларнинг ҳаёт тарзи, руҳий ҳолати ва жамиятдаги ўрни билан боғлиқ турли муаммоларни келтириб чиқармоқда.

Интернетдан ортиқча фойдаланиш оқибатида мустақил фикрлаш салоҳияти заифлашмоқда, чексиз ахборот оқими эса ёшларни чалғитиб, билим олишга бўлган қизиқишни камайтирмоқда. Оқибатда реал ҳаётдаги мулоқот иккинчи даражага тушиб қолмоқда. Бундан ташқари, ижтимоий тармоқлардаги ёлғон маълумотлар, манипуляция ва зарарли контент ёш онгга салбий таъсир кўрсатмоқда. Бу эса уларда бефарқлик, ёлғизлик, ҳатто депрессия ҳолатларини келтириб чиқармоқда.

Соғлиқ нуқтаи назаридан ҳам интернетдан ҳаддан ташқари фойдаланиш жиддий муаммоларга олиб келиши мумкин. Доимий равишда экран қаршисида ўтириш кўз саломатлигига зарар етказади, нотўғри ҳолатда ўтириш эса гавда тузилишини бузади. Уйқу режими бузилиши ва жисмоний фаолликнинг камайиши умумий саломатликка салбий таъсир кўрсатади.

Шу билан бирга, давлат томонидан ёшлар учун кенг имкониятлар яратилмоқда. “Ёшлар сиёсати тўғрисида”ги Қонун, “Ёшлар дафтари” каби ташаббуслар орқали улар бепул таълим олиш, кредит ва грантлар асосида ўқиш, касб-ҳунар ўрганиш имкониятига эга бўлмоқда. Бу эса ёшларнинг ўз устида ишлаши ва келажакка ишонч билан қараши учун замин яратмоқда.

Афсуски, ушбу имкониятлар ҳамиша тўғри йўналтирилмаяпти. Айрим ёшлар бу имкониятлардан унумли фойдаланиш ўрнига вақтини фойдали бўлмаган, баъзан зарарли контентлар билан ўтказмоқда. “Тўқликка шўхлик” деган ибора айнан шундай ҳолатларга мос келади.

Кўп йиллик тажрибага эга устозларимизнинг фикрларига кўра, интернет ёшлар учун билим ва маданият эшикларини очгани баробарида юзма-юз мулоқотнинг камайишига ҳам олиб келмоқда. Ёшлар виртуал ҳаётда яшашга мойил бўлиб бораётгани эса уларда психологик муаммолар, ўзини паст баҳолаш ва ёлғизлик ҳиссининг кучайишига сабаб бўлмоқда. Шу билан бирга, интернетда тарқалаётган сунъий стандартлар ва сохта идеаллар ёшларни ҳаётга нисбатан нотўғри ёндашувга олиб келаётгани таъкидланди.

Буларнинг барчаси шуни кўрсатадики, интернет ҳаётимизга катта қулайлик ва имкониятлар олиб келди. Аммо у билан бирга муайян таҳдидлар ҳам мавжуд. Шунинг учун интернетдан фойдаланишда эҳтиёткор бўлиш, вақтни унумли сарфлаш ва реал ҳаётга ҳам етарлича эътибор қаратиш зарур. Айниқса, ёшлар интернетдан фақат билим олиш, шахсий ривожланиш ва ижобий алоқалар ўрнатиш мақсадида фойдаланишлари лозим. Шундагина интернет таҳдид эмас, ҳақиқий имкониятга айланади.

Машҳура Бахринова, ЎзДЖТУ Халқаро журналистика факультети талабаси.

(Фото: kun.uz)