Сунъий интеллект: инсониятнинг янги дўстими ёки хавфми?
Бугунги кунда технологиялар инсон тасаввур қилолмайдиган чўққиларга кўтарилмоқда. “Сунъий интеллект” деган тушунча кеча пайдо бўлмаган бўлса-да, айнан бугун ҳаётимизнинг турли жабҳаларида ўз таъсирини кўрсатмоқда. Энди компьютерлар нафақат ҳисоб-китоб қилади, балки ўрганиш, мулоҳаза юритиш, ҳатто қарор қабул қилиш қобилиятига ҳам эга бўлиб бормоқда. Илгари фантастик фильмлардагина учрайдиган ақлли роботлар, овозли ёрдамчилар, автоматик бошқарувдаги воситалар бугунги кунда одатий ҳолга айланди.
Тиббиёт соҳасида сунъий интеллект шифокорларга касалликни аниқлашда ёрдам бермоқда, қишлоқ хўжалигида ҳосилни башорат қилмоқда, таълим тизимида эса ўқувчилар билим даражасини таҳлил қилиб, индивидуал тавсиялар бериш имконини яратмоқда.
Сунъий интеллектнинг илдизлари аслида 1956 йилда Дартмут конференциясида қўйилган. Ўшандан буён бу соҳада тинимсиз изланишлар олиб борилди. Аввалига мантиқий алгоритмлар, кейинчалик машинавий ўрганиш, чуқур ўрганиш, табиий тилни қайта ишлаш каби технологиялар ривожланди. Бугун эса сунъий интеллект инсон мияси фаолиятини тақлид қила оладиган даражага етиб келгани барчани ҳайратга солмоқда.
Статистик маълумотларга кўра, 2024 йилда сунъий интеллект бозорининг қиймати 200 миллиард доллардан ошган. Мутахассислар 2030 йилгача бу кўрсаткич 1,5 триллион долларга етиши мумкинлигини тахмин қилмоқда. Бу эса технология нафақат IT соҳасида, балки жаҳон иқтисодиётининг барча йўналишларига таъсир кўрсатаётганини англатади.
Ўзбекистонда ҳам сўнгги йилларда бу йўналишга бўлган қизиқиш ортиб бормоқда. 2020 йилда қабул қилинган давлат дастури асосида сунъий интеллект бўйича ўқув марказлари ва илмий лабораториялар ташкил этилди. Жумладан, Тошкентдаги Сунъий интеллект маркази тиббий диагностика, давлат хизматларини автоматлаштириш, чат-бот тизимларини яратиш йўналишларида фаолият юритмоқда.
Албатта, бу каби ютуқлар қувонарли. Бироқ сунъий интеллектнинг салбий оқибатларини ҳам унутмаслигимиз керак. Айрим иш ўринларининг қисқариши, баъзи касбларнинг йўқолиб кетиши, шахсий маълумотлар хавфсизлиги билан боғлиқ муаммолар ҳамон долзарб. Шу боис, сунъий интеллектни жорий этишда нафақат техник, балки ахлоқий ва ҳуқуқий масалалар ҳам чуқур таҳлил қилиниши лозим.
Келажак сунъий интеллект билан чамбарчас боғлиқ бўлиши аниқ. Аммо бу технология инсон учун ҳақиқий дўстга айланиши учун уни тўғри бошқариш, адолатли ва шаффоф тизимлар яратиш жуда муҳим. Акс ҳолда, сунъий интеллектнинг ўзи эмас, балки уни нотўғри қўллаш инсон учун хавфли оқибатларга олиб келиши мумкин.
Муниса Саъдуллаева, Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети Ноширлик иши йўналиши 3-босқич талабаси.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
